Skip to main content

Full text of "(BitArkivo.org) Internacia Scienca Revuo - Numero 82, Oktobro (1910)"

See other formats


Oktobro 1910 








7* Jaro 


N° 82* 






OHciala Monata Orauno 

o 

de la 

Internacia SCIENCA ASOCIO Esperantista 


%j 

Eldouata kun alta patronado de : Doktoro L. L. ZAMENHOF, autoro de la lingvo Etperanto; 

FRANCA SOCIETO ASTRONOMIA ; FRANCA SOCIETO DE FIZIKO ; INTERNACIA 
SOCIETO DE ELEKTRISTOJ; Projesoroj ; f ADELSKOLD, APPELL, D’ ARSONVAL, 
BAUDOIN DECOURTENAY,tBECQUEREL. tBERTHELOT, Princo Rolando BONAPARTE, 
BOUCHARD, DESLANDRES, FL0URN0Y, FORSTER. HALLER, William JAMES, MOUR- 
LON, Henriko POINCARĈ, Generalo SEBERT, J. J. THOMSON 4 diverslandaj scienculoj. 


ENHAVO 

Naturscienco. — Pri pivo en la maro, 

de F. Verbanck, Bruxelles (Belg.). 

Matematiko. — FA la decimala sistemo, 

de John A. Zaabel, Chicago 111. (Usono). • 

Medicino. — Medicina kaj vulgara signoj de la reala morto, 

de D r0 Icard, Marseille (Franc.), esperant. Leopold Elb, L. K. 

Notoj & Informoj. 

Korespondado. (Pri la logika ba%o de vorlfarado en Esperanto, 

de Antido.) 



1910 

H. F. Adolf Thalwitzer, Kotzschenbroda-Dresden (Germ.) 

(elparolu : talvicer, kecenbroda) 

BRITUJO. « Rrita K.sperantista Asocio » (Museuin station Buildings, 133-6 High Holborn), London W. C. — 
DANUJO. A.-F. Host & Son, Kjopenhago. — FRANCUJO. G. Warnier & C ,e , (15, me Montmartre) Paris. — 
HISPANUJO. J. Espasa, Barcelona. — HUNGARUJO. Lajos, Kokai (IV karoly-ucta, 1), Budapest. — 

ITALUJO. Raflaello Giusti, Livorno. — JAPANUJO. M. Hikosaka, 33, Abekawamachi, Asakusa, Tokio. — 
RUSUJO . Librejo «Ksperanto», (Tverskaja, 28) Moskva. — RUSA POLUJO. M. Arct. Varsovio.— 

TURKUJO, J. Gudron (Lernejo : Allia/nee l&raelitc), Aidin. 


Ni akceptas & 


Jara abono : 2 <$ 750 s. — Unu numero : 250 s. 

* 

rekomendas pagojn per la Cbkranko Ksperantista, 


London S.\V. 

















































Por kompletigi ankoraŭ kelkajn 
kolektojn de 

INTERNACIA SCIENCA REVUO 

jam sitfiĉe maloftajrt , ni serĉas insiste Ia 
numerojn: 

1904 : 4. 5, (>, 7. H, «>, I O, 11. 

1905 : 23, 

1907 : 40, W. 

1908 :19, 50. 

Ni pagos bonajn prezojn aŭ inter- 
ŝanĝe liveros esperantaĵojn. — Niaj 
amikoj tre utilus al ni (V - al nia ĵurnalo, 
se ili retrovendus al ni ekzemplerojn 
ne urĝe necesajn por ili. 

H. F. ADOLF THALWITZER 

KOTZSCHENBRODA-DRESDEN 

(Germanujo) [31] 













7 a Jaro 


Oktobro 1910 


N° 


Internacia Scienca Revuo 


OFICIALA MONATA ORGANO 

l»K LA 


Internacia SCIENCA ASOCIO Esperantista 


Direktoro : 

D r Rknk de SAUSSURE 


Cef-Redaktoro: 

D r Fr. TIIALWITZER 


Eldonejo : II. F. Adoll Tiialwitzer, Kot/.schenbroda-Dresden (Gerni.). 

Manuskriptojn, gazetojn , librojn &■ inlerŝanĝojn, oni sendu al 
« Internacia Scienca Revuo «, Kiitzschenbroda-Dresden (Gennan.). 


NATURSCIENCO 

Pri vivo en la maro. 

Oni dividas la niaron en tri partoj : 

A. La marhorda parto, kiu ete-ndi£as laiilonge la marbordo A: kies larĝo 
dependas de la profundo de la maro. Kie la profundo superas 400 metrojn, 
tie estas la limo inter la marborda regiono & 

B. La vasta maro, kiu, de la supraĵo de la maro, etendiĝas profunden. 

C. La fundo profundega de la maro. 

Lu marborda parto. 

La eksterajo dc la lero ee la marbordo estas tre malsama, laŭ la apuda 
tero Iimiganta ĝin, lau la klinecode tiu tero, laŭ la forto tle la tieaj tajdoj * 1 
cV ventegoj. En Belgujo ek/.. la marbordo estas tute sabla A: malsupren- 
iras malrapideen la maron & sul» la maro. Tial, inter alta A. malalta maro, 
la sabla raiulo malkovrita estas larĝa je 200, 300 & 400 m. Inter tiu rnndo 
& la lando estas sablaj montctoj naturaj altaj ĝis 30 m. A: larĝaj ĝis 
1220 m. Ce la sabla rando, la vivo estas malfacila, ĉar la vivaĵoj ne povas 
suiiĉe ŝirmi sin kontraŭ la akva puŝado. 

En Francujo, en regionode la urbo Boulogne s/M., stonegoj eniras krute 
la maron. Kn Norvegujo ankaŭ rokoj eniras vertikale la maron. La ŝtonegaj 
bordoj kretaj, kalkŝtonaj aŭ granitaj estas, laŭ sia malmolo, malsamaj, 
sed tamen ĉiam, eluzataj per la ondaj batoj, la pluvo, la varmo, la frosto. 


1 Akva alvcno kaj foriro. kiu cfeklivigas, je intcrtempo sesliora, la altan kaj malaltan 
maron. 

Nia antaŭa numero estis — laŭkutime en Augusto-Septembro — duobla kajero. 

I , 'rare ĝi estis signita « S0 a » anstatau 80-81". La kovrilo montris la ĝnstan numeron. 















































258 


F. Verbanck : Pri viro eu ln maro. 



La vento eĉ agas tre videhle sur la sablajn monlelojn. Kiam <le la rokoj, 
ŝloneoaj pecoj falas en la maron, ili efektivijpis amason <la ŝlonoj, inter 
kinj la bestetoj vivos pli lacile ol sur sabla bor<lo. Ofle, anlaii linj borcloj, 
en maro kuŝas rifoj kaj insnletoj ŝlonaj Ire <lanj>eraj por la ŝipirado, sed 
tre oportunaj por la vivado. ear ili nialfotiigas la akvan puAon. IMue, sub 
la ŝtonaj pecoj & eu la fendoj. la bcsteloj & kreskajoj vivas lione ŝirmalaj. 
En varmaj maroj, inter 20° norde <b* la ekvatoro & 20° siub*, la koralbestoj 
vivadas <le la suprajo mara eis S0 m. profunde, ear ili trovas lie la rime<l- 
ojn necesajn al la vivo. Sur marbordoj en varmaj landoj la arbaj vejrelajoj 
kreskas ee jĵfis sub la nivelo tle la alla niaro \ kiam liu ei oka/as, tiam la 
trunkoj staras en la akvo. 

La lirma tero elendijVas sub la inaro per inaljjrava klino. (]e 180 i;is 
200 iii. profumle, la klino farijVas pli oravaiV la profumlo rapide "rumlijVas. 
La fumlo konsislas <*l ŝloneooj el ŝloneraro, el sablo, kiu de\enas <le la 
marajjadn sur la bordan leron, el ŝlimo alporlala per la rivera akvo. 

La inara akvo eslas tnte nialtrankvila ee sia snprajo & la akvo estas pro 

tio inulle aerumala. 'fiu ei fakto eslas tre favora al la vivo. Eslas ankau 
inultaj lluoj ee la suprajo <le la maro. La omlaj movoj alinjjas jVis 200 m. 
prolunclen. IMi profuude cslas senmoveeo. La varmerado <le la akvo eslas 
laŭ tiu <lc la apuda aero. 

La saleco ĉe !a l>or<loj diferencas mulle, pro malfjramla komunikado 
kun Oceano, pro enlluanta akvo rivera, k. a. Kn la Maltika Maro estas mir 
4 V 9 da salo po lilro da akvo. Kn la Mediteraneo eslas 'i0 ”r. po litro. 
La me/a kvanto <la salo estas .{o jVis .'{(> gr. po litro. 

Laŭ eksperimenloj Ibtoorafaj en la Mediteraneo, la maro <*slas lumioala 
gra<le malpli jĵis 400 m. prolunde. I i<‘. <-<‘t<-r<‘, regasjam la mallumo. 

Marb ordaj kreskaĵoj. 

La lunio agas sur kelkaju materiojn koloriganlajn <le la kreskajoj. l’ro 
tio. tiuj-ĉi aliIbrmijras la ŝtonan nialeiion senmovan je mal<*rio orjjani/ila 
& vivanla. La bestaro ne povus <*kzisti s<*n la kreskajoj, kiuj pr<*lijjas jvjan 
nutrajon. Ciu beslo naskijjauta ricevas de sia palrino kvanlon <la \ivanla 
materio. S<*<l por krcski jji <l<*vas en sin ensorbi vivanlan inaterion <l<* 
vegetaĵa deveno. 

()ni trovas allijjilajn kreskajojn marajn nur jVis 70 m. profunde. Estas 
inultaj specoj. Kn Sudpolusa oceano, kreskas marh<*rboj lonjjaj j<* 2<)D jVis 
300 m. Male, tre inultaj kreskajoj maraj <*slas mikroskopaj. Kk/islas ankau 
rujVaj marlierboj, kiuj kovras siu per kalkŝtonajoj «.V helpas al la 1'ormado 
<le koralaj rifoj. 

Multaj organismoj bestaj enliavas marherbelojn nuuĉelajn, v<*r<lajn aŭ 
llavajn. I iuj orjcanismeloj kunijVas por u/i reciproke la kapablojn de la 
kiinulo. 




















F. Verbanck : Pri vivo en la maro. 


259 


liestaro de la marborda parto. 

Car la fortaj rnovoj la akvo agas sur la organismoj de la inarborda 
parto, ili estas faeile detrnataj, & sekve ili defemlas sin kontraii la akvaj 
movoj, alligante sin sur la fundan teron. 

La mitulo altigas sin sur ian portilon per eldistilaĵo, kiu firmiĝas. Ĝi 
povas tamen dissolvi tiun ligilon & alligi sin aliloke. Tion ei ne povas fari 
la ostro ; ĝi estas alligita por ĉiam. Kl la ovo de la mitulo an de la ostro 
eliras larvo, kiuestas tute libera. Poste, tiu larvo aliformiĝas en malgranda 
mitulo aŭ ostro, kaj alligas sin sur Atonon aŭ ?lian portilon, porneesti 
ruligata & sekve detruata per maraj ondoj. Kompreneble, la alligo influas 
la beston. Ka iloj ebligantaj iri cS: senti, estante neu/.itaj, malaperas. Ekzem- 
ple : estas multbrakulo nomata ascidio b rance : ascidie , kies libera larvo 
havas nervaron & unu dikan okulon bone formitan ; la ascidio plenkreska 
estas alligitci teren, ĝia nerva sistemo estas malgrandigita & la okulo mal- 
aperis. La ascidioj reproduktiĝas ne sole per ovoj, el kiuj eliros liberaj 
larvoj, sed ankaŭ per dividiĝo: tio estas, per burĝonoj, el kiuj eliros novaj 
vivajoj liksitaj. Ci-tiamaniere reproduktiĝas ankaŭ la koralbestoj. Do, el 
la ovoj <le la fiksitaj bestoj eliras liberaj larvoj. kiuj aliformiĝas en besloj 
liksitaj. Sed okazas ankoraŭ alia reprodukliĝa maniero : el ovoj de kelkaj 
specoj (iksitaj eliras larvoj seksaj. Tiuj ĉi seksaj larvoj produktas ovojn, 
el kiuj eliros larvoj senseksaj, kiuj aliformiĝos en ĥksitaj vivaĵoj. 

La konkoj de la moluskoj estas ankaŭ ŝirmiloj kontraŭ la akva a«o ĉc 

o 

kontraŭ malamikoj. 

% 

Car la liksitaj bestoj ne povas alnaĝi al sia kaptotaĵo, ili estas devigataj 
kapti la organisniojn, kinj pasas apud ili, au krei akvofluon, kiu alportu al 
ili niitrajojn. I.a pcdipoj ĉiuj havas venenajn vipiletojn, kiuj estas volvitaj. 
•le ia tuŝeto, tiuj vipiletoj streĉiĝas, & mortigas la kaptajon, aŭ forpelas 
la grandajn malamikojn. 

I.a balanoj (France : balanes havas brakojn, kiuj moviĝante ekster la 
konko, alvenigas alian ak\on enhavantan nutrajojn. I iu-ĉi maniero pro- 

vizas ankaŭ la beston per aerumita akvo, kaj ebligas samtempe nutron & 
spiron. 

Aliaj bcstoj fiksas sin provizorr. La pateloj France : patelles) por tio 
uzas sian piedon sarnr kiel suĉfiksilon. Aliaj, la ursenoj France : oursins 
liksas sin, per ludpo de siaj pikiloj, en la fendoj <h* la rokoj. 

Fkzistas ankoraŭ alia stranga maniero ŝirmi sin. La bestoj estas plataj & 
kaŝiĝas sur la fundo <le la maro. La rajoj estas fiŝoj, kiuj vivas sur la mara 
fundo, je malgranda profundo. 11i eslas platitaj tiamaniere, ke la dorso 
alproksimiĝas al la ventro oni rliras k<* ili estas platitaj alte-malalten). Aliaj, 
la soleoj & rombfiŝoj ankan platiĝas, sed kuŝiĝante sur flanko. Kiam la 
liŝeto eliras el la ovo, ĝi estas tute simetria. Estas dum ĝia kreskado ke la 
<dudo, kiu estas ĉe la fianko kontraŭ la lero. translokiĝas rd la supra 









































200 


F. Vkrbanck : Pri vivo en la maro. 


llanko. Tio ĉi estas belu ekzemplo de evoluoio, kiu efektiviĝas ĉe unu saina 
individuo. 

Ce la marstelo asterio <>tii rimarkas aliau fakton kuriozan : <Vi povas 
refari parton rompitau <ie sia korpo. Oni vidas kelkafoje individuou, kies 
brako rompita estas refarinta tutan novan individuou kvinbrakan! 

F.l la ovo de la kankrogentano cliras larvo havanta tri parojn da membroj, 

kiun oni nomas Naupliuso. I.a balanoj estas duseksaj kaj el iliaj ovoj eliras 

ankaŭ larvo naupliusfortna. l iu ei aliformiĝas en larvo eiprisforma, kiu 

liksas sin & fariĝas la balano, la blanka piramidforina konko, kiu kreskas 

multope sur la ond-rompilegoj de nia inarbordo . l.a larvo naupliusa fariĝas 

do kankrogentano, kiu ŝirmas sin per krusto. I.a besto nutras sin & ĝi ne 

povas pligrandigi sian kruston same kiel la nioluskoj pligrandigas sian 

* 

konkon. Ciujare do, la krusto fendiĝas& la kankrogentano eliras el ĝi, for- 
lasante la kruston fariĝintan tro malgranda. Fa besto tiam, tute nuda, estas 
tre malkvieta, timema, & celas kaŝi siu zorge. Tre rapide (en 2'» lioroj 
proksimume formiĝas nova krusto. Sed dum tiu intertempo, la bcsto, 
premita dum tuta jaro per sia krusto, kreskas tre rapide & multe. I.stas do 
nur dum tiuj ŝanĝoj de krusto ke la kankrogentanoj kreskas. Kom|>renebIe, 
kiam la krabo eltiras siajn meinbrojn el la krusto, ofte okazas, k<* unu <d 
ili rmnpiĝas. Tiu rompo elektiviĝas eiain ĉe la sama lok<* kaj la sangado 
estas nenia. Tiuj feliĉaj bestoj tre facile aranĝas tion : la niembro rekreskas. 

l.a krabo-ermito ne havas kruston sur la ventro. < *i rabas la konkon 
helikfonnan <1 e moluskoj. Provivo <*n helikfonna loĝejo, la meinbroj <1<* la 
helikinterna flanko estas atrofiiĝintaj. 

Fa kraboj, la inarsteloj & aliaj bavas parazitojn. Fa besl<»j, kiuj vivas 
parazite, evolucias malantaŭen ; tio siguifas, ke la vivajo simpliĝas. 

Multaj bestoj ŝirmas sin per alsimiliĝo al la funda t<*r<», aŭ al la mar- 
herboj, inter kiuj ili vivas. Kelkaj havas senŝanĝan koloron, aliaj povas 
ŝanĝi sian koloroii.au almenaŭ ĝian nuaneon laŭ tiu <le la loko. 1’iaj estas 
la soleoj. 

Fa mararaneo (pulpo eljetas nigran tluidajon, kiu helpasĝian forkuron. 

Kstas rajoj, kiuj havas elektran organon & sin defendas per elcktraj el- 
jetoj. 

Kelkafoje ankaŭ malsamaj bestoj vivas kune : la krabo-ermito lokas 

•> 

A 0 

polipojn sur sian konkon. Cii estas do ŝirmata per la venenaj vipetoj <lc tiuj 
kunloĝantoj, kiuj estas veturigataj diversloken per la krabo. Ambaŭ pro- 
fitas tiun interkonsenton. 

Kstas kelkaj fiŝoj, kiuj povas vivi en la maro & en sensala dolĉa akvo. Fa 
salmoj vivas en la maro & eniras la riverojn por fraji. Male la angiloj vivas 
en riverakvo & iras al la maro por naski. E1 iliaj ovoj eliras (iŝetoj nomataj 
leptocefaloj, tio signifas : kun mallarĝa kapo. 'I iuj fiŝetoj estas nejire la 
larvoj de la angiloj. 




















F. Vkkbanck : Pri vivo en la niaro. 


261 


La vasta maro. 

La vasta maro konsistas el dn partoj : 

a) I.a supra parto, kiu estas lumigala ĝis 400 m. profunden ; 

b) l.a malsupra parto, tute malluma. 

I.a varmgrado <le la maro ĉe ĝia suprajo eslas laŭ la varmeco de la aero. 

Kn polusaj maroj ĝi povas esti —15,°. Eii la liuĝa maro ĝi altiĝas ĝis 34°. 

* 

(Ĵirkau 1000 m. profunde ĝi estas ĝenerale 4°. Kn Ia profundegaĵoj la 
varmeco estas inter -j- 2° & — 2°. 

I ’astniaraj kreskaĵoj. 

.Niir la kreskajaro de la vastmara parto el>ligas< la ekziston de bestoj en 
tiu parto & ankati en la profundega parto. 

I.a kreskaĵoj de la vasta maro estas preskaŭ ĉiuj mikroskopaj. Inter ili 
estas : 

a) la diatomeoj estas marherheloj, kiuj estas ĉirkaŭitaj per silicia krusto. 
Ili estas multaj en la. polusaj oceanaj; 

b) la peridincoj formas kune kuu la diatomeoj la plej grandan parton de 
mara kreskajaro. Ili vivas en ĉitij oceanoj; 

c) la oscileroj France : Oscillaires) anstataŭas la diatomeojn en la 
varmaj maroj. Ili 1’ormas, ĉe la suprajo, tavolojn ruĝajn, kiuj estas tre oftaj 
en la lluĝa Maro. 

d) la sargasoj estas marherhoj, kiuj estis detirataj de la marhordo& mal- 
ĉesas vivi dum kelka tempo en la vasta rnaro. 

I iu kreskajaro kreas ĉe la mara suprajo, veran tapiŝon vegetajan, kiun 
oni povas kompari al liu, kiu kovras la kontinentan teron. 


La vastmara bestaro. 

Multaj bestetoj unuĉelaj naĝas inter la marherboj. Tio estas precipe : 

a) la foraminiferoj (truetuletoj), organismoj tre simplaj, kiuj havas kalk- 
ŝtonan ŝelon truitan. Ili estas tre antikvaj. Inter ili estas la globigerinoj 
(sferetuletoj kiuj karakterizas grandegajn spacojn da suhmaraj ŝlimoj; 

b) la radiuloj (France : radiolaires havas silician skeleton. Kune kun ili 
otte vivas mikroskopaj marherboj. l iu kuuiĝo helpas al ambaŭ la vivon. 

o la noktilukoj, kiuj kaŭzas la maran fosforecon. 

I iuj bestetoj, krom ke ili eslas tre malgrandaj, havasecojn, kiuj faciligas 
la vivon. Ili cstas tre malmultpezaj & ilia materio eslas diafana. Aliaj 
bestetoj, kiuj llosas ĉe la marsuprajo, estas malhele hluaj. 

I.a vastmaraj inoluskoj estas ankau diaianaj. Inter ili estas la pteropodoj, 
kiuj iormas lu plej grandan parton de la nutraĵo de la haleno. Iliajn konk- 
ojn oni trovas grandnomhre en la submara ŝlimo. 

Vermoj kankrogentanoj, kappieduloj, eĉ iiŝoj estas diafanaj. Tiu diafan- 
cco klarigas, nature, ilian maldenson. Kelkaj ŝelbestoj (kankrogentanojj 














































‘262 


F. Vkkbanck : Pri vivo en la tnaro. 






enhavas en sia korpo, grandan kvanton da oleo. Tiu oleo, pli maldensa ol 
la akvo, ebligas la flosadon. Estas tiu oleo, kiudonas ilian ruĝan koloron al 
la kapopodoj, kiuj estas la eefa nutraĵo de la haringo. 

La balengentanoj estas pli maldensaj ol la akvo, pro la granda kvanto de 
graso enhavata en la korpo. La radiuloj enhavas ankaii gutetojn grasajn, 
kiuj helpas al ilia (losado. 

Aliaj bestoj, por flosi facile, pligrandigas sian supraĵon korpan per divido 
de la partoj korpaj. 

La peridineoj el la varmaj maroj (kie la akvo estas pli maldensa havas 
korpon pli disvastigita ol la bestoj el la sama familio, kiuj vivas en akvo 
malvarma & pli densa. 

La flugantaj-fiŝoj ne flugas. Ili saltas el la akvo & per siaj brustaj naĝiloj, 
kiujn ili uzas kvazau falŝirmilojn, ili sukcesas gliti sur la aero dum mal- 
longa tempo. 

Ekzistas kelkaj rilatoj inter la marborda bestaro tV la vastmara bestaro. 
La grandaj meduzoj, vastmaraj bestoj, kiuj povas atingi unu metron dia- 
metre, devenas de liksita polipo marborda. Tiu ei produktas burĝonojn, 
kiuj naskas la grandajn meduzojn. 

Molusko, kiu en pasintaj tempoj, vivis liksita ĉe la borda regiono, nun- 
tempe eldistilas flosilon, al kiu ĝi pendiĝas. 

A 

Maranemono ankaŭ fariĝis vastmara. (ji llosas, la brakojn inalsupren. 
Tiuj ĉi du bestoj estas malhele bluaj. 

Insekto, simila al la arbara cimo, vivas ĉe la supraĵo de lavarmaj maroj. 

Multaj vastmaraj bestoj venas ĉe la marsupraĵo nur dum la nokto. I)um 
la tago ili restas je200ĝis300 m.profunde; kelkaj speeoj venasal la suprajo 
en difinitaj sezonoj & vivas en profundaĵoj dum aliaj sezonoj. 

Sub 400 m. la maro estas malluma. La bestoj de tiu regiono nutras sin 
nur per vegetaĵaj & bestaj mortaĵoj, kiuj falas de la supraja regiono. I.a 
bestoj de tiu interregiono estas pli grandaj ol aliloke. Estas molusko 
heteropoda, kiu povas atingi ĝis r>0 cm. Selulo, kiu ĉe la bordo estas mi- 
kroskopa, atingas, tie ĉi, 2 ĝis 3 cm. 

La nombro de marherboj, kiuj kreskas en la maro, determinas la nom- 
bron de ŝeluloj, de moluskoj <S; aliaj bestoj, kiuj nutrassin per tiuj herboj. 
La jus nomitaj bestoj estos manĝataj de fiŝoj, de balengentoj, de mar- 
araneoj & aliaj viandmanĝantoj vastmaraj. 


Lu profundega parto. 

()ni mezuris la plej grandajn proIundegaĵojn je 6644 m. proksime la 
insuloj Karolinaj. La meza profundo de la maro estas 3500 m. 

La fundo estas preskaŭ tute kovrita per la restaĵoj deorganismoj vivintaj 

ĉe la mara suprajo. 

La ŝlimo »le pteropodoj estas trovata en la varmaj maroj gis 2700 m. 
profunden. 


























F. Vkrbanck : Pri vivo en la maro. 


2r>3 


La slimo dc glohigerinoj ekzistas ankau en la varinaj maroj inter 400 & 
5000 m. profunde. 

l,a ŝlimo d<* radiuloj ekzistas cn la Pacifika Oceano, en la Ilinda Oceano, 
de 4000 m. ĝis la plej granda profundo. 

I.a ŝlimo de diatomeoj kovras la fundon de la polusaj oceanoj ĵVis, prok- 
simume, la 50° paralelo & ĝis 3600 m. profunden. 

Inter la 4.V paralelo norda & la 45* paralelo suda, sul>4000m., oni trovas 

A 

ofte ruĝan argilon. (li konsistas el cindro kaj polvo vulkanaj kaj meteoraj : 

A 

ĝi erihavas feron, manganon & aliajn metalojn. (ii estas tre antikva oni 
trovas en ĝi dentojn de ŝarkoj losiliaj, de la triuma epoko. Tiuj dentoj 
estas kovritaj per tavoleto argila. 

I,a karakteraĵoj de la profundegaĵoj estas : a) la mallumeco; b ; pre- 
megoj, kiuj atingas ĝis 1000 atmosferoj; c) varmeco ĉiama ĉirkaŭ 0°; 
<h absoluta senmoveco de la akvo; e) fundo ĉiam ŝlima & sama. 


Pro fu n degaĵa besta ro . 

(iiuj nutraĵoj por la profundegajaj hestoj falas de la supra parto mara. 
I iom profunde, nenia kreskajo povus aliformigi ŝtonan materion en orga- 
nizilan materion, pro manko da lumo. 

La hestoj alfariĝis al la neordinaraj kondiĉoj vivaj de liu loko : 

I' Multaj hestoj profundegaĵaj estas fosforlumaj. Kelkaj liŝoj havas lu- 
migilon fosforan ĉe la finode fadenajo kreskanta sur ilia kapo. Ehle la fos- 
foreco de la bestaro lumigas la profundegaĵojn per duonlumo. 

'1' l.a vidiloj ankaŭ alfariĝis al tia vivejo. Multaj hestoj tieaj estas 
* 

hlindaj. Cc unuj la okuloj ckzistas ankoraŭ, sed estas atroliitaj ĉc neuze- 
blaj. ( h* aliaj ne ekzistas plu <*ĉ postsigno de vida organo. Aliaj hestoj 
havas ukulojn eksterordinare bonegajn : k<*lkaj kappieduloj cefalopodoj 
& liŝoj havas okulojn formitajn tiel, kiel eslas teleskopoj. Tiuj okuloj <*stas 
uzehlaj, ehle, nur pro la fosforlumeco <le la aliaj estajoj. 

A 

3' La palpiloj ankaŭ multe longiĝas. Ce kelkaj ŝeluloj, tiuj palpiloj estas 
3 ĝis 4 fojoj pli longaj ol la tuta korpo. La kruroj eĉ aliformiĝis al iloj por 
palpi. Kstas fiŝoj, kiuj havas longajn fadenaĵojn uzatajn por palpi. 

En tiu-ĉi regiono, la koloro ne havas gravon. I.a liŝoj estas nigraj, la 
kankrogcntanoj estas ruĝaj. Aliaj hestoj eslas hlankaj, ruĝaj aŭ violkoloraj, 
sed ĉiam unukoloraj. 

l‘ro la trankvilo <le la akvo, la formoj lariĝas pli delikataj. Tio-ĉi efek- 
tiviĝasĉe la profundegaĵaj marerinacoj. I.aspongoj havas silician skeleton, 

kiu <*stas helforma kaj malpli fortikaol la skeletodela marhordaj spongoj. 

% 

Car la akvo estas senmova, la bestoj ŝirmas sin malpli <>1 ĉe la marhordo. 
La konkoj de la moluskoj, la ŝeloj <le la kankrogentoj estas ankaŭ ma 1 j>1 i 
fortikaj ol cc similaj cstajoj niarborclaj. ba ermitokrabo, tie ĉi, ne rifu <r as 
|>lu en konkon rahitan; plic, j>ro tio, ĝia korpo fariĝis simetria. I.a mar- 











































2» A 


John-A. Zaahki. : Kl la deciniala sistenio. 


erinaco, anstataŭ ŝelon lutitan & fortikan, liavas ŝelon forniitan d disigitaj 
ladetoj. 

La fiŝoj de la profundegaĵoj Itavas grandan Iniŝon. 'fio eldigas al ili, 
kapti grandan kvanton da inortaj korpoj lalantaj inalsujiren. Mnllaj never- 
tebruloj nutriĝas j>er la ŝliino, kies deveno estas, grandjiarh*, vivaja. 

I.a vivaj kondiĉoj estas tre similaj; j>ro tio ne estas lokaj sjjecoj de 
bestoj, la specoj estas kosmojiolitaj. La koukurenco por vivi estas mal- 
granda. Kl tio venas pligrandiĝo korpa ĉc la bestoj. Kstas |>olij>oj, ek/.em- 
ple, kiuj ĉe la marhordo estas tre malgrandaj, kiuj tie ĉi atingas 7o cm. 
ĝis 1 m. 

Je la koinenco de la serĉoj en la |>rofundcgajoj, niultaj scienculoj oj>iniis, 
ke oni trovus lie hestojn de la antikvaj sj>ecoj losiliaj. Sed kontraue, la 
serĉoj sciigis, ke la vivo malraj>idege etendiĝis de la marhorda regiono al 
la profundegajoj. I.a stihinaraj lokoj, mal|>roksimaj de la marhordo, estas 
malpli loĝataj, ĉe egala proftindo, ol jdi jjroksimaj lokoj. 

Malgrau la granda liotna scivoleco cV malgraii la elikaj rimedoj u/.itaj, la 
sondiloj revenantaj el la profunda maro, uc nialkovras tute la veron. Ni 
tute ne scias ĉion. Kaj, pro iaj korjiaj jiartoj trovitaj en niaj retoj, oni 
povas prave j>ensi, ke ekzistas ankorau kelkaj malofiaj kaj ehle potencaj 
bestoj, kiuj ĝis nun sukcese evilis la homojn <V iliajn kaj>tilojn. Tial do ni 
ne tro moku la raportojn pri la faina marserj>ento. Oni certe ne jiovas j>ru\ i 
ĝian ek/.iston, sed nenio jiermesas nei ekziston de ia besto nekouata eĉ 
granda. Pri multaj enigmoj de la marproftindo esj>erehle la scienculoj 
haldati trovos la solvojn. 


Laŭ kursaj paroladoj <l<* j>rof. M. Piiilippson, firuxelles, Ksj>eranligis kun |>ermeso 
speciala de la aŭtoro. 

F. Verbamck, 

Sa in t-G illes-lira. relles. 





E1 la decimala sistemo. 


Jam de primitiva tempo la dek fingroj de la homa mano forinis la ha/.on 
de kalkulado, mateinatiko & interŝanĝo, <V nun, j>ost jarcentoj de elimi- 
nado j>er eksperimenta uzado de aliaj cldaj metodoj, la deciinala ordecigo 
ree estas universale uzata kiel bazo de internacia negocado. 

Kleraj inatematikistoj informas nin, ke estus jdi konvene, se ni havus 
duodecimalan cifersisteinon, multijjlikadon per dekduoj. I.a ehla utilotro- 
viĝas en tiu fakto, ke dek du estas dividebla per kvar ciferoj :du, tri, kvar, 
•<k ses, dum dek estas dividebla nur per du & kvin. 

Sed la scienculoj kaj inĝenieroj preferas la decimalan sistemon,&alprenis 
































Jolm-A. Zaabkl : El In dechnaln sistemo. 


265 


n por ilia profesio. Kaj pro tio, ke ĉi liuj sinjoroj ne malofte impresigas 
siajn preferojn sur homan progresadon, eslas eble, ke la decimala sistemo 
iam estos preskaii universale uzata. 

Infanoj, ankaii, instinkte alprenas la decimalan sistemon. Tial la patrino, 
pripensante pri la plej facila motodo por Iernigi al sia infano la kalkulan 
sistemon, dismalfermigas la molajn fingretojn, per montra fingro de 
u11 ii marieto frapetas la supreturnitajn fingrojn de la alia maneto. 

Post ellerno de kalkulado, adicio, ordinare, ne estas inalfacila tasko. 
Multiplikado, tamen, estas pli konfu/iga, preeipe ĉe la pli altaj ciferoj. 
Ordinare, la multiplikado per pli malaltaj ciferoj ol kvin estas facile 
ellernebla, sed ĉe la pli altaj ciferoj la multiplikado estas iomete pli mal- 
facila tasko, & ofte preskaŭ nevenkebla por multaj personoj. 

Por lielpi tiujn, al kiuj memorigado estas ŝarĝplena laboro, & pro ebla 
intereso al la legantoj, eble estos peninda klarigi mirige simplan & pres- 
kaŭ melianikan multiplikan procedon, per kio la produto de ciferoj tiel 
altaj kiel dudek-kvinoble dudek kvin, aŭ eĉ pli altaj.estas facile atingebla. 

La sola postulo (*stas bilde nombri la dek lingrojn. I iel ekzemple, ni pre- 
senlu per la dika lingroĉe ĉiu mano la ciferon ses, per ĉiu monlra fingro 
la ciferon sej>, per ĉiu longa lingro la cileron ok, per ĉiu ringlingro la 
ciferon naŭ, kaj per ĉiu malgranda fingro la ciferon dek. Ni presentu per 
iiiiii mano la mull iplikanton «V per la alia mano la multigaton. Kunemetu 
la korektajn fingrojn uzotajn por multiplikanto kaj multigato, kaj fernui 
la restantajn pli alte cifernomatajn lingrojn. Multipliku la malsupreturnit- 
ajn lingrojn de unu mano per tiuj de la alia mano, tv la rezultanta pro- 
duto valoras la uniiojn de nia problemo. Por kalkuli la dekojn adiciu la 
supreturriitajn ĉe ambaŭ manoj & multipliku perdek,& la rezultonta sumo 
estos tute korekta. 

l’or ilustri per ekzemplo : ni multipliku ok per ok. Kunemetu la longajn 
lingrojn ĉc ambaŭ manoj, kiujn ni nomis per cifero ok. Ce unu mano, la 
multigato, ni havas du lerniitajn lingrojn kaj ĉe la alia mano ankaŭ estas 
du fermitaj lingroj. Duoble du faras kvar, la unuojn. La supreturnitajn 
lingrojn ĉe ambaŭ manoj sumigas ses, kiu multiplikata per dek faras ses- 
dek, la dckojn de nia problemo, entute sesdek kvar. Jen la korekta solvo. 

Por pli supera kurso, kiu ankaŭ estas uzebla, oni prezentu al si la dikan 
fingron per la cilero dek iinii, la montran lingron per dek du, k.t.p.,ĝisla 
malgrandan lingron per dek kvin. La procedo estas identa je tiu jus pri- 
skribita, esceptinte ke la malfermitaj lingroj anstataŭ la fermitaj fingroj 
cstas multiplikata unu per la alia por atingi la unuojn, kaj cent adiciata al 
la rezultanto. 

I iel ekzemple : dek-kvinoble dek kvin, kies rezultonto multaj el ni ne 
povas atingi escepte per uzo dc papero& krajono, multipliku la malfermit- 
ajn lingrojn ĉe unu mano per la malfermitaj fingroj ĉe la alia mano por la 
unuoj; multipliku la sumon de la tnalfermitaj fingroj per dek, adiciu la 





























‘26i> I * Icari» : Medicina kaj vnhjara signoj de la reala morto. 


rezulton al Ia antaŭa rezulto, kaj tiain al tiu ciCero adiciu cent, kaj la rezult- 
anto estos la korekta solvo. I’li detale, kvinoble kvin, la produto de la 
inalfennitaj finoroj, laras dudek k\in, la unuojn; la suiuo de la inaller- 
mitaj lingroj, <lek, multiplikata per dek faras eent, adiciita al dudek kvin 
faras cent dmlek kvin ; al ĉi tiu adiciu cent, kaj la rezultanto estos duceut 
dudek kvin, kio estas korekta. 

l‘or multipliki ciferojn de dek ses ĝis <lud<*k multiplikii la ferinitajn fingr- 
ojn ĉe unu inano per la fermitaj fingroj ĉe la alia inano por la unuoj, cV la 
sumo de la malferinitaj fingroj multipliku per dudek ĉv adiciu ducent. Kk- 
zemple : dek-sepol>le <lek <>k. Multipliku la lermitajn (ingrojn ĉeunu mano 
per la fennitaj lingroj ĉe alia mano, au trioble du faras ses, la unuojn ; la 
sumo de la mallermilaj fingroj ĉe ambaŭ inanoj estas kvin, kaj kvinoble 
dudek faras cent, kiu adiciata al la produto <le la fermitaj fingroj,ses. laras 
cent ses plus ducent, faras tricent ses. Jen la korekta solvo. 

I*or ciferoj de <lu<l<*k unu ĝis dudek kvin, iniiltipliku la inalfermitaju 
lingrojn por la unuoj ; multipliku la sumon <l<* la malfcrmitaj lingroj per 
dutlek por la dekoj, & adiciu kvarcent. 

Atenta rigardo konstatos, ke la procedo aplikas al ia paro <1<* ciferoj, 
esceptinte !a solan limigon , ke tia paro devas esti el la sama kvina klasado. 
hn okazo de para cifero ĉe la dikaj fingroj, mulliplikado d<* la (erinitaj 
lingroj faras la unuojn ; en malaj okazoj, multiplikado <le la malfermitaj 
fingroj faras la unuojn. John A. Zaabkl, 

35'ŝO \Vest 12 ,h Place , Chicago , ///., V. S. A. 


M E DI C I N 0 

Medicina kaj vulgara signoj de la reala morto. 

La scienco ne estas kapabla liziologie ililini ĉu vivon ĉu morton. 

I.a vivon ni konas nur per ĝiaj aperajoj & ni kousideras vivinta ĉiun ajn, 
ĉe kiu ili ĉesis. Sed oni ne malprave juĝu pro la malesto de ĉi tiuj aperajoj 
<V iu persono ne montrante laeksterajn vivaperajojn, povasesti konsiderata 
kiel efektive mortinta <V esti enterigata, dum ĝi simple estas en stato <le 
ŝajnmorto & donas ankoraŭ certajn intimajn vivsignojn, kies elserĉon <V 
evidcutigon oni devas scipovi. 

I.a ŝajnmorto estas do nur la vivo sub la aspekto de l inorto, <V kvankam 
ĉi ti ii difino ne havas fiziologian valoron, ĝi tamen klare indikas la tutan 
gravon de l danĝero, je kiu tia stato minacas. Tial <*stas la <l<*v<> de la 
komunumo, apliki ĉiujn eblajn rimedoju por sendube konstati mortecon. 

Ni kre<las. ke la diagnozo <le la reala morto povas esti farata kun ĉia 
certo per aplikado de la konigitaj de ui procedoj. 




































I> ro Icard : Medicina kaj vnlgara sifjnoj de la reala morto. 2<iT 


1) La medicina signo de Vreala morto : Procedo per fluoresceino. 

Tiun ĉi signon liveras procedo nomita de ni procedo per fluoresceino. 
(,i estas bazita snr la persisteco de la sangcirkuladaj funkcioj en ĉiu okazo 
de ŝajnmorto, persisteeo kondukanta kun si absorbemon. Ni starigis en 
diversaj verkoj, kun ĉiu necesa detaleco, la fiziologian, eksperimentan & 
klinikan pruvojn de tiu granda biologia veraĵo, cV ni opinias, ke ni el- 
moutris ĝis evidentego, ke vivo ne povas persisti ĉe kompleta & daŭra halto 
de la sangcirkuladf», esenca & ĉefa antaŭ ĉiuj. Ne malkonsentante ian certon 
al la plej certaj leĝoj de la fiziologio, kiu bonvolos entrepreni diskuton 
pri la argumentado, sur kiu ni nin apogas, rekonos necese la legitimon <!<• 
nia tezo. 

Ni insistas je la esprimo : « daŭra halto ». Mallongedaŭra halto, sekvita 
d<* kompleta reekcirkulado ne eslas malebla al la vivo, sed tiu lialto havas 
templimon, kiun ĝi ne povas transpasi ne dilektante la kvaliton de la histoj 
necesan al la repreno de la normala vivado. 

Tiu liziologia stato ĉe ŝajnmorto havas la efikon, ke ĉiu substanco in- 
jektita suh la hauton en la vejnojn d<* la supozita mortinto, devige estas 
absorhata, kiam la morto ne estas reala. 1’ost variaj provoj ni elektis la 
lluoreseeinon kiel injektotau suhstancon preferindan al ĉiu alia. Fluor- 
eseeino estas la plej koloreeiga substaneo konata, ĝia koloreciga kapablo 
estas tia. ke la vcrda koloro karakteriza al ĝi aperas Ire klare eĉ en solvajo 
je I : 45,000,000. 

Injektita lau la procedo, kiun ni montros, la fluoresceino indikos tuj , ĉe 
ĉiu okazo de ŝajnmorto, la ĉeeston <le vivo per la intensa flavkoloreciĝo al- 
prenita de la haŭto, de la mukmembranoj & precipe per la belega verd- 
koloreeiĝo <le la okuloj. Sajnos kvazaŭ la snpozita mortinto havas fortan 
(lavmalsanon i ikteron) liaj oknloj donos strangan aspekton , kvazaŭ 
helega smeraldo estns enigita en /a orhitojn. 

La dozo de (luoresceino neeesa por prakfika provo varias laŭ tio, ĉu oni 
uzos la envejnan au la enmuskolan vojon. Por laenvejna vojo estas la dozo 
I cgr. por I kgr. de la pezo <h* I korpo, por la enmuskola la dozo estas 
ĉirkaue «dvoble pli forta. l iuj ĉi dozoj estas starigitaj post multaj provoj 
faritaj ĉu de ni ĉu de aliaj aŭtoroj, <!v malgraŭ ilia suliĉo neniel estus 
<lanĝere plifortigi ilin. 

La injekto <*slas farota en surfacau vejnon <le la brako aŭ kruro, la en- 
muskola en iun ajn muskolan mason, sed prefere en la muskolan mason 
de la postajo. La eumuskola injekto povas esti farota, anstataŭ en unu, en 
<lu aŭ pli multaj lokoj, por dividi la dozojn <\ plirapidigi la absorbon. 

(ienerale ni uzas unu el la du jcnaj solvajoj, solvaĵo I. por la envejna, 
solvajo II.) por la enmuskola injekto. 


I. Akvo distilita . 
soda karhonato 
fluoreseeino (Merck) 


50,0 II. Akvo distilita . 

15,0 amoniako likva |io 2S c j 

10,0 fluoresceino (Merck) 


28,0 

14,0 

17,0 























J68 I)" Icakd : Medicina kaj vultjara signoj de la realn morto. 




Multnombraj rksperimcntoj ne lasis al ni ian diihon pri la nepra taiigo 
«le la procedo n«*k pri la absolnta sendanj>ereco «1«; la lluoresceino. Otcre, 
la lluoresceino elijjas rapide per la urino. kiun £i Ibrte vcnlkoloreeioas; 
jVenerale laokuloj perdas la verdan koloron post 'i'\ lioroj, la lcgmentoj p«»st 
'i,S senflavigas. 

Kn ĉiu oka/.o de ŝajnmorlo la ĉeesto «1«; vivo estos do e\hlcnti^ila per la 
apliko <l«* nia procedo preskaii tuj, se oni u/.as la envejiian vojon, au pli 
malrapidi* (en 20 bis .‘{0 minutojj s«* oni nzas la enmiiskolan vojon. Neniu 
alia provo ol tiu per (luoresecino permesas konslati kun plia <*erto «S; 
facilo la staton <l<* la sangeirkulado ; «•«'• cn oka/o «le Aajninorto akompa- 
nata de kompleta liallo dc la cirkulado nia prnccdo neniel perdus sian 
valoron. Tiu ĉi halto povas lakte esti nurau momcnta aii «lefinitiva ; se ^i 
estas delinitiva, la ŝajnmorto haldau farij>ns reala niorto, kion indikus la 
neahsorho de la injektita (lunrcsceinn, ncahsorlm konstatata cn diversaj A 
tiom malproksimigitaj momeiitoj, kioin postulas la plej poslulcma kritik- 
anto. Se la halto <*stas nur momenta, la injektitajo, restinle <‘ii lokoj, estos 
prenita <Sc forportita «le la sango luj kiam jĵi reckcirkulos. Ka momenlo <l«* 
ĉi tiu reckcirkuiado, kiel ajn malfrua ĝi ehle ŝajnas, neniam povas pr<*ler- 
paŝi intcrtempon da 2 lioroj. Kn ĉiu oka/o de ŝajnmorlo, taujja al rekomluko 
<le la vivo, oni konstatos, longe antaii ol 2 lioroj liiiiĝis, la ahsorhon <l«* la 
(luoresceino& liu simpla konstato permesos aserti la r<*vivi«V«n, dum la u/o 
d<* ncnia ĝisnnn tre rekomcinlita rimmlo povis aiionci la reekcirkula<lon. 
Kiam, kontraiie, oni ne konstalos, unu horo post la injekto, eĉ «lu liorojn 
poste, ian ajn kolorcciĝ<m karakteri/an <lc la ahsorho, tiain oni povos 
sen ia duho aserti, kc la morto estas rcala, tiel same certc, kiel antau 
kadavro jam markita <le la netrompiga fatalsigno d«> I prooresinla putribo. 

I io, kion oni he/onas poreviti ĉiujn «•rarojn. «-slas konfroltlo konstanfa, 
aŭtomata , vcra registrilo. .\u, la u/o <le la lluoreseeino liveras kontndilou 
kiu posedas en pl«*j alta «jrado ĉiujn ĉi kvalitojn. I iu ĉi ilocstas konstantc 
<!v «laure aplikehla, ĉar oi cstas enkorpijfita en la individimn m«*m, Ii«*I k«* 
la individuo mem forportas jVin kun si <*n la tomhon ; «Vi estas automata, 
ĉar la rezultatoj sin viiligas per si mcm cV <Vi prezentas veran r<*« r istrilon, 
ĉar simpla rigardo suliĉas por pleninformijVi pri la ĉeesto «l«* vivo au la 
realo de la morto. 

l amen la prohlemo de la ŝajnmorto nc tutc ankorau cstis solvita per la 
uzo de la lluoresceino. Kn la kamparo, ĉe foresto <l«* kuracisto, la danjVer»» 
de la ŝajnmorto estas ja pli speciale timinda, & tio, kion oni tie hczonas, 
cstas ne procedo /nedirina , scd vnlgara ehlijranta al ĉiu ajn malsperta pri 
medicino persono senhezite dcklari la realon <le niorto. 

Ni nin submetis al la tasko c*v, ĉar la putro cstas la sola fcnomeno [>ost- 
rnorta ehla liveri vulgaran niortsignon, ni provis solvi la prohlemon pcr 
studado de 1 pntro, cV niaj klopodoj ŝajnas al ni esti kronitaj per plena 
sukceso. 


» 


























I) ro Icakd : Medicina kaj vulgara signoj de la reala niorto. 



2 . La vnlgara signo de vera morto : procedo de sulfhidrika reakcio. 

La putro fakte neestastiel malproksima signo, kiel oni ĝenerale supozas. 
Ni sukcesis prnvi, k<-, longe antaii la eka|>ero <le evidenta putro, sal/ozaj 
ifazoj formijfas, ki<*s eeesto, orde konstatita, indikas la realon de morto 
same certe kiel la putro mem. 

(]i tiuj sulfozaj oazoj, fruaj produktoj de la kadavra rnalkomponigo form- 
i<>as speciale <S: tre abunde <*n la pulmoj, el kie ili eliras tra la nazkavajoj. 
Por rieevi spontau pruvon <le la rvala morto, <*stas do suliee eui<*i en unu 
<*l la nazaj kavajoj au meti sub unu el la naztruoj malgrandan pecon de 
reakcia papero, kirs kolora ŝanĝo, sub la eliko <Ie la sulfozaj gazoj, liveros 
al la malpli instruitoj & automate la pruvon de la realo de la morto. La 
papero proponata de ni post multa eksperimenta<lo, estas peco da ordinara 
skribpapero sur kiun oni desegnu per neŭtrala solvajo da plumba acetato 
iajn skribajojn aŭ deseonajojn, kiuj tiustate ne estas videblaj. La realo 
<1<* la morto montriĝos per la sponta reapero <le la skribajoj au desegnaĵoj 
sur la papero, kiu ĉe sia aplikado ŝajnis tute blanka. 

Cetere ni proponas, por plifaciligi la vulgarigon d<* la procedo <S: ĝian 
aplikadon, k<* reakcia papero tute preparita, uzopreta, t. e. kun nevideblaj 
surskribajo aŭ desegnaĵo ni proponas la nevideblan skribaĵon : « Mi estas 
mortinta! » La Red. estu senjiage liverota <*n nomo de la urba estraro al 
ĉiu atcstanto, kiu sin prezentos al la estrejo sen kuracista atesto por fari 
la primortan deklaracion. Tiu sama papero, reportita al la loka estrejo 
post la reakcio, anstataŭos mortateston en la komunumoj senkuracistaj. 

La signo <le la sulfhidrika reakcio, kiel konsekvenco <le la putro, nenia- 
okaze mankos au forestos. Aei tian signon, estas nei /a putron mem. Pli- 
malfrue ĝi senmanke montriĝos. 

Evidente la k<dora<lo <l<* la skribaĵoj per la sulfozaj gazoj montriĝos pli 
aŭ ma Ipli rapi<lc laŭ la cirkonstaneoj mem akcelantaj aŭ malakcelantaj la 
putron,nome, por <*ili nur la ĉefajn : varmego, malseko, la speco<le 1'inal- 
sano, la daŭro d<* la agonio, la aĝo de la persono, pleno au malpleno 
<Ie la intestoj. Sed precipe la varmego ludos la ĉefati rolon. La reakcio far- 
iĝos des pli rapide, ju malpli rapide la kadavro remalvarmiĝas : malvarma 
temperaturo prokrastos tre longteinpe la aperon <le la signo, malvarmega 
temperaturo kontraŭagos sendifine. Multnombraj observadoj permesas al 
ni certigi, k<*. ĉe ĉirkaŭa temperaturo meza inter 15° & 20°, la sulfhidrika 
reakcio montriĝos depost la fino de la unua aŭ la komenco de la dua tago. 
Somcre oni ne bezonas priokupiĝi pri la temperaturo en la morta ĉambro, 
se<l vintre en malvanna klimato, estas nepre necesega, por suliĉe rapidan 
reakcion atingi, hejli la ĉambron & tie konservi temperaturon <le ĉirkaŭ 
15°;ĝis 20°. 

La signo de la sulfhidrika reakcio montriĝos neeviteble en ĉiuj okazoj de 
reala morto <V ĉiam mankos en okazo <le ŝajnmorto. La klinikaj observadoj 






























270 


Noloj <f; infonnoj. 


cstiis ncprc konvinkrij. Ili dduris scrio <Iji jnroj v\ livcris la 11 c| > r<iri 

corlou, ke imr l;i kaflavra putro ostas kap;il>la naski la sulI hidrikao rcak- 
cioo. La su11 liidrika reakcio estas mortsigoo ncpra specifa, patognomia, 
si^no sanic ccrta kiel la putro meni, ĉar ncniain tia reakcio povas okazi ĉc 
malcstodc kadavra putro. IMuc, tiu ĉi sifjno, konstatcbla <lc ĉiu ajn, estas 
propre vulgara morlsigno, t. e. signo pruvanta kun ccrto la rcalon dc 
morto, sen helpo dc kuracisto. (li cstas la mortinlo mcni, kiti sin dcklaras 
mortinta, <f\ 1 ‘stasj.ji mcm, kiu diras pcr malkasanta stirskribo : <• mi cstas 
mortinta ! » cV tiele liveras la prtivon de vcro pri sia aserto. 

Kontrolaj ekspcrimt*ntoj estas ripctc faritaj cn multaj laborcjoj celantc 
konstati la valoron de uiaj 2 procedoj. Ciuj autoroj konfesis la absolutan 
valoron & distingindan superccon super ĉiuj aliaj procedoj £is nun apli- 
kitaj por la diagnozo de la reala morto. 

D ro Icard, 

Esperantigis Leopold Elb. Marseille. 


NOTOJ & 

Aritmetika kuriozajo. - Sm paĝoHi*' 
<l<* via Marta miinoro, oni trovas iiitercs- 
plenan artikolon pri aritmetika kurioz- 
ajo, montrantau ke kelkaj nombroj havas 
econ tian, ke, kiam oni multobligas ilin 
per kelkaj aliaj nombroj,' la produktoj 
prezcntas saman serion da ciferoj kiuu 
bavas la obligito, sc<l komencantaii per 
ncsama cifero. Mi elpensis metodon 
ĝeneralan por ricevi senfinan multon 
da liaj knriozaj nombroj. Dividu per 
prima nombro pli granda ol 5 nombrovi 
konsistantan el 1 = oj sufiĉe por 

cfektivigi ckzaktan dividon sen reslajo. 
Obligu la kvocienton per naii, kaj ricevu 
la deziralan nombron. Provu k<* ĝi havas 
la econ. per reskribo de la elkalkulita 
nombro, komencante per nova cifero laŭ- 
vole, enmetante nulon kie (iniĝos la elkal- 
knlita, kaj konservante la ordon de la 
cileroj. Oni trovos ke la elkalknlita ĉiam 
dividos ekzakte la novarangitajn. Uzante 
la bazan priman kiel obliganton, oni rice- 
vos serion da naŭoj. I zante sep kiel bazon, 
oni ricevos l'»2857, cititan <*n la dirita 
artikolo, kaj uzante 98, oni ricevos la tre 
grandan nombron tie cititan. La lasta ba/a 
nombro ne estas prima, kaj kelkaj nepri- 
maj ankaŭ taŭgas, sed tiu temeto ne taŭgas 


INFORMOJ 


p(>r tiu ĉi koniunikajo. Komprenoble bazoj 
kiel II. III k. <• , nc taŭgas. 

VVilliam K. Daingkhfifi.d, 

Ala m e da , Cal ifo rn ia . 


Teosofia Esperantista Ligo. 

1. La celoj de la leosofia Ksperantista 
Idgo estas la jenaj : 
l e Kouigi Ksp<*ranton al reosoliistoj ; 
2« Konigi l eosofion al Ksperantistoj . 
d c Koriigi Ksperariton al la Teosofia 
Ligo kiel ĝia internacia lingvo. 

II. La laboron de la Teosofia Ksperant- 
ista Ligo, por anlaŭenpusi ĝiajn 
diversajn Celojn, faras tri komilatoj. 
ĉiu el kiuj klopodas pri unu el la 
celoj de la ligo. 

Jen estas skizo <le la laboro : 


l.a Komitato pri la unua celo 
L Aranĝas klasojn por studi Ksperanton. 

II. Aranĝas parotadoju pri la suhjekto. 

III. Disscndas propagandiloju, klarigant- 
ajn de la ideala kaj reala vid- 
punkto, la utilon de Esperanto, 
ĝiau historion, kaj ĝian progreson 
en la mondo. 


IV'. Instruas Ksperanlon per korespon- 
dado. 

































Korespondado. 



V. Skribas artikolojn pri Esperanto. cel- 
ante sendi ilin al teosoliaj jurnaloj 
por publikado. 

La Komitato pri la dua celo 

I. Ellaboras teosolian vortaron por en- 
metiĝi en la grandaj Esperantistaj 
vortlibroj. 

II. Tradukas aŭ tradukigas artikolojn 
pri nia filosolio, celante sendi ilin 
al Esperantistaj jurnaloj por pu- 
blikado. 

III. Tradukas au tradukigas kaj publi- 
kigas teosoĥajn librojn. 

La Komitato pri la tria celn. 

I. Enkondukas la subjekton en teosofiajn 

jurnalojn, klarigante ĝin <le la ideala 
kaj reala vidpunkto. 

II. Korespondadas kun individuaj mem- 

broj de la Teosofia Socicto en ĉiuj 
laudoj. 

III. Proponas la subjekton al la diversaj 
sekoiaj Kunvenoj, per lielpo <le 
mernbroj eu tiaj specialaj s<*kcioj. 
La aliĝa jarkotizo estas I $ La oli- 
cejo estas ĉe S ino Diou-Trouillon, 145, 
B<l. Malesherbes, Paris X\ r !h. 

Superstiĉo en Hindujo — Lasttempe 
la ĉela tribuualo eu Calcutta (Kalkuta) 
konsideris apelacion kontraii la decido de 
provinca tribunalo pri la jena afero : 

Antaŭ ok jaroj. oni laris edziĝan kon- 
trakton inter juna knabino, nomita Bam 
l>ibi, cV viro, nomita Ke<lu Farej. Car Bam 
Bibi iafoje kondutis eksterordinare, la pa- 
rencoj <le ŝi;i edzo supozis, ke ŝi estas re- 


gata de enloĝanta demono. l'iu su[)Oz.o pli- 
fortiĝis, kiam ŝi mem konfesis, ke ŝi havas 
spiritulon kiel amanton, kiu iafoje vizitas 
ŝin. Ŝi ofte banis sin & orname vestis sin. 
por akcepti tiun misteran vi/.itanton, eĉ 
antaŭ ol oni rigardis ŝin sufiĉe matura por 
esti transmovita en la domon de ŝia edzo. 
Kompreneble li malŝatis tian agadon... Oni 
venigis du virojn, kiujn oni kredis posedi 
okultajn povojn, por elpeli tiun demonon. 
Ili ripetis sorĉajn formulojn, akompanat- 
ajn de tamburoj & tamtamoj, & instruis 
tri aliajn virojn brulmarki ŝian hauton per 
fajraj karboj. Poste oni kondukis ŝin al la 
domo de ŝia patro, & lasis ŝin tie. 

La provinca juĝisto senkulpigis la edzon 
& liajn tri amikojn, tial ke ili sincere 
deziris helpi kaj sanigi la knabinon ; li 
kondamnis la du sorĉistojn pagi monpunon 
po 51 rupeoj. Sed la juĝistoj en la apelacia 
tribtinalo ordonis, ke la provinca juĝisto 
denove konsideru la decidon, por ke la 
senkulpigo estu uuligita & la monpuno 
pligrandigita. 

EI « The Pioneer, » jurnalo eldonita en 
Allahahad, /lindujo, nuinero de la l a de 
Julio, 1910. 

Itimarko de la Hed. : Sinjoro pastro 
Rust, kiu afable sendis al ni ĉi tiun 
historion, eble deziras moulri al eŭropaj 
legantoj, kiel liheraj de superstiĉo estas 
la hindujaj juĝistoj, Ni, almenaŭ en Ger- 
nianujo, ne povas esti konvinkitaj, ke oni 
estus kondamninta la sorĉistojn. Super- 
stiĉo & sekrel-medicino floregas bedaŭre 
apud la plej progresa kulturo. 


KORESPONDADO 

Pri la logika bazo de vortfarado en Esperanto 

<le ANTIDO 


I,a tcorio deANTtDo 1 pri la lo^ika 
konstruo <le la vortoj en Rsperanto 

1 Komparu : Antido ; I.a construction 
loi>i(/ue des mots en Espcranto . — Univer- 
sala Eaperantia Librejo, 10, rue de la 
Bourse, Geneve 1910 . — Prezo 0,(>5 
cV ankaŭ la mallongan artikolon pri la 
sama temo en la numero 80/81 de nia ĵur- 
nalo, paĝoj 226-235. 


vekis grandan intereson inter la 
Ksperantislaro kaj atinjfis ĝeneralan 
aproLon el diversaj (lankoj. Jen ek- 
straktoj el diversaj leteroj skribitaj 
pri tin teino al la aŭtoro : 

l)e l) ° /a.menhof \ arsovio : 

Kun plezuro mi ricevis viajn du librojn 
(« La Devo » de E. Navillk kaj n La 












































272 


Korespondado . 


Construction logir/ue des mots en Esper - 
ii/i/o »> kaj mi kore vin dankas. La lastan 
verkon mi legis kuu granda intereso ; mi 
trovas ĝin bonega. Laŭ inia opinio estus 
tre utile, se vi eldonus ĝin ankaŭ en Ks- 
peranto, por ke ĉiu Ksperantisto, precipe 
la verkantoj, atente n tralegu kaj por ke 
ili penu observi tiujn principojn, kiujn vi 
bonege esplori» kaj klarigis Mi ne dub- 
as. ke nia Akademio tre volonte douos al 

via propono sian olicialan aprobon. 

Via verko povas servi kiel bona modelo de 
efektivegravaj kaj utilajAkaderniaj laboroj- 


De S ,no M. IIankkl (Dresden : 

... La broŝuron de Antido mi jam tra- 
legis. mi ĝin olte retralegos. (ii estas 
honega. dirita el mia koro. Certe nia 
lingvo estas logika; ni estas tre dankaj, 
ke vi tion pnivis Ni sincere gratulas pro 
via genia verko. 


I)e Prof. I h. (1 a n t Paris): 

Koran gratulon kaj dankon pri la rice- 
vitaj verkoj. Ilin ni priparolos favore en 
Lingvo Internacia, ĉar D ro Cokket kaj mi 
ilin juĝas tre rimarkindaj kaj laiidindaj. 


De IVof. C. Bouiu.bt Paris) : 

Via verko « La Construrtion logicpie 
des mots en Ksperanto » estas rimarkinda. 
Ni estas kelkaj ĉi tie. kiuj juĝas ĝin bo- 
nega .. \ iaj proponoj al la Akadeinio estas 
honegaj... 

Do S ro Bol ingbroke Mudie (Lon- 
don i : 


Kore mi dankas vin pro la tre afabla 
seudo de la interesa verko « La Devo » 
kaj la aprobinda broŝuro pri <i La cons- 
truction logicjue »... 


De Prof. Avmoniek (Paris) : 

Mi ŝuldas al vi sinceran dankon pro via 
afabla sendajo. Mi jam estis leginta vian 
broŝuron pri la konstruo de la vortoj kun 
tia intereso, ke mi ĝin resumis detale por 
pli bone kompreni kaj memori vian teo- 
rion. Vi, la unua, montris la originalon 
de Rsperanto, kianianiere ĝi adaptiĝas al 
la vivo per logiko fleksebla, kiun oni ofte 
sentis pli bone ol oni ĝin klarigis. Viateorio 
de du principoj de neceso kaj de sufiĉo 
estas kvazau alia formulo de la ĝenerala 


leĝo de malplej granda penado : nek tro 
multe nek tro malmulte. Estas la vero mem, 
la vero de la vivo. Kaptante, kiel oni diras, 
la virbovon per la kornoj, vi aŭdacis pra- 
vigi precize tion, kio ŝajnas malplej pra- 
vigebla alniaj kontraŭuloj, kaj vi sukcesis. 
Laŭ via tre simpla teorio, efektive, la 
derivo de krono , i. ado estas plej simpla, 
plej laŭnatura. Mi ue dubas, k<* la Aka- 
devnio donos aprobon al viaj ĝeneralaj 
ideoj. De uun, vi meritas ĉiajn gratulojn 
de uiaj kunlaborantoj. 

De Prof. l) ro Ad. Sciimidt (Pots- 

tlani : 

... La pristudo de la liugva deinando 
|»ri la formado de I vortoj en Ksperauto 
multe iiii ii interesas kaj ŝajnas al mi esti 
tre atentinda. Mi nur tralegis ĝin, sc»<l mi 
relegos ĝiu atente por pripensi ĉiujn de- 
talojn, Via fundamenta ideo certe <»stas 
ĝusta kaj vi estas prava mi pensas, ke ĝi 
vere gvidis la efektivan evolucion de Ks- 
peranto 

l)<* S r0 Jean Bomhi. (IJ<?rlin : 

Oni parolis al mi pri via broŝuro « l.a 
construction logu/ue des mots en ilspe - 
ranto »> kaj mi venigis ĝin por ĝin pri- 
paroli en « («ermana Ksperantisto « Mi 
jns legis ĝin kaj imilte ĝojas pri tiu 
majstra laboro, kiu taros al nia afero 
grandan servon. Ni nepre bezonis tian 
verkon, ĉar al seiencaj kritikoj oni devas 
respondi per scieucaj argurncntoj. \ i ne 
nur perfekte sukcesis en tio, sed vi atingis 
multe pli altan rezulton, montrante per 
klara pruvo, ke la Esperanta konstrua 
sistemo estas efektive pli racia kaj prak- 
tika ol la derivado <)e S ro Coutukat. 

Via altvalora laboro plenigas rnankou, 
kiun niaj kontraŭuloj uzadis tro otte 
kontraŭ ni kun sukceso. \i remetas en 
manojn de I Ksperautistoj batalilon, per 
kiu oni esperis nin mortigi kaj ni ŝuldas 
al vi dankon sinceran... 

De S ro van der Biest-Andeliioe 

(Antwerpen) : 

Mi jus ricevis vian estimatan leteron, 
koncerne vian bonegan libron pri « La con- 
truction logicjue <Jes inois en Ksperauto »... 

De Moŝtsinjoro I.. Giamiiene i Ro- 
ma : 
































Korespondado. 


273 


... Cu sul) la pseiidouiino A.ntido mi | 
devas rekoni vin? Se jes, akceptu miajn 
gratulojn pro la tralaj kaj ĝusle sciencaj 
respondoj al Idanaj kritikoj, pro la sagaj 
proponoj faritaj al la I*]speranta A kademio... 

i 

I)c Prof. Th. Rousseau (Dijon) : 

Mi tre dankas vin pro la afabla sendo 
de « La Devo » kaj de « La construclion 
logujue des mots en Esperanlo », kiujn 
rni legis detale, alente kaj kun granda 
plezuro. Mi ne dubas, ke tiuj ambaŭ verkoj 
(speciale la dua) havos bonegan influon 
sur la komprenon de nia afero kaj lingvo... 

De S ro Cei-eĉ London : 

Mi kore dankas pro via afabla dediĉo 
de viaj du novaj verkoj « La Devo » kaj 
« !m construction logujue des mots en 
Esperanto », kiujn mi estas Icginta kun 
multe da intereso, speciale la laste citit- 
an... 

De S r0 Puĵula (Harcclona) : 

... Mi relegis kelkajn fojojn « La cons - 
truction logir/ue des mots ... » kies cclo 
kaj esenco estas plej aplaiidindaj. Bonvolu 
aldoni al la inullaj gratuloj, kiujn certe vi 
ricevas, la gratulon de via sincera sam- 
ideano. 




Kollet 


01 


l Islk Paris) : 


Mi legis knn granda intereso vian bro- 
ŝnroii pri la derivado. Kiel mi jam diris 
al vi. nia komisio ankaŭ pristudis la de- 
mandon slarigi metodon por konstrui 
preci/.ajn vortojn teknikajn. Ni do ekza- 
menis sinsekve la diversajn partojn de 
I vortaro laŭ tiu vidpunkto. 

Ni alvenis al konkludoj 1 similaj al la 
viaj. I nue ni donis precizaju difinojn de 
la afiksoj kaj sekve de ilia karaktero gra- 
rnalika, kaj ankaŭ de la karaktero gra- 
matika de la vorto, kun kiu ili estas al- 
ligataj. 

Kiel vi ni akceptis la neceson starigi 
por la vortoj forinon rnaksimuman kaj 


1 I iuj konkludoj aperos kiel « lonsilaro 
por la farado de la sciencaj teknikaj 
vortoj , starigita de la scienca (S: leknika 
komisio de I. Sc. A. E. » (prezidanto : 
Hollet de 1 Isle) en la plej proksimaj nŭ- 
meroj de nia jurnalo. Ni plezure anoncas 
ĉi tiun gravan laboron. (La Hed.j 


formon minimuman : la iinuan determinata 
de la kondiĉo, ke la vorto estu kompren- 
cbla per si mem, la duan estanta la plej 
mallonga formo, je kiu la vorto estas kom- 
prenebla. 

Ni tamen disiĝas en la dilino <le la 
gramatikaj (inaĵoj. l io ne troviĝas en nia 
laboro, sed tamen rezultas el la maniero, 
laŭ kiu ni konsideras la formadou <le la 
kunmetilaj vortoj. 

Kiel vi ankaii ni akceptas la neceson 
liksi en la vortaro por ĉiu vortfamilio la 
precizan sencon <le unu vorto, kiun ni 
nomas la naskvorto; tiu estas la vorto si- 
gnifata de la vortradiko en ĉiuj kun- 
metitaj vortoj, kie ĝi troviĝas. El tio 
sekvas, k<* la gramatikaj derivaĵoj de vort- 
radiko estas formoj minimumaj de vortoj, 
kies formoj maksimumaj povas esti aliaj : 
ili tial ne estas precizaj (ekzemple: homa 
eslas minimuma formo komuna je hom- 
simila . homapartena , homestanta, klp.)... 

Vi bonege kontraŭdiris la teoriojn de 
S ro Coutlkat. 

( Trad. el Franca lingvo.) 


De S r0 Ghosjean-Maupin (S'-Mau- 
rice : 


Mi tre dankas vin pro la afabla sendo 
de viaj du ĵusaj verkoj, pri kiuj mi vin 
plej sincere gratulas. La broŝuro pri la 
logika formado de la vortoj estas certe la 
plej grava, la plej profunda kaj originale 
pripensita verko, kiu iam aperis pri la 
Esperanta vortaro. kaj la teorioj, kiujn vi 
elraetas, krom tio ke ili estas tute ĝustaj, 
estas ankaŭ vere novaj... 

Dc S ro Montagu C. Butler (Lon- 



... Mi pensas, ke mi preskaŭ tute kon- 
sentas kun la i<leoj de vi prezentitaj en 
via broŝuro pri la logika bazo de Esper- 
auta vortfarado, escepte ke mi dubas, ĉu 
formoj kiaj juno (anst. juneco) kaj junino 
(anst. junultno) estas konformaj al la ĝis- 
nuna uzado <le la Esperantistaro. Povas 
esti, ke ili estas bonaj; tamen mi ne sentas 
inin kompetenta fari tuj definitivan opi- 
nion. Mi kredas, ke oni ĉiam daŭrigos 
instrui, ke la responda ina vorto al helulo 
estas helulino, ne helino, kiom ajn la lasta 
formo povas esti pravigebla laŭ via tre 
genia teoria klarigo. 












































274 


Korespondado. 


I)e Rektoro Veltkn Dresden : 

... Jarn supraja enrigardo en viajn du 
verkojn (« La I)evo » kaj « /,/i construction 
logK / ue ... u) montri» al rni ilian grandan 
valoron. kaj mi ilin studadas kun la plej 
granda intereso kaj atento... 

I)e S ro Evkot Linioges : 

Mi atendas senpacience la ruomenton, 
kiarn mi povos tralegi viajn dii verkojn, 
kaj trastudi ilin kuu la atento, kiuri ili 
ambaŭ meritas. 

I)e S ro M. Mbrckens (AvorL : 

Tutkoran dankon pro la du senditaj 
libroj. kiujn mi jus tralegis kun la plej 
granda intereso. Pri la generalaj priucipoj 
tiel sagace kaj klare starigitaj en la bro- 
ŝiiro. mi tute konseutas; cstus tre de- 
zirinde. ke estonte ili inspiru ĉiun bonan 
Esperantistan aŭtoron. 

I)e S r0 \V. \\\ Padmbld Ipswich : 

Lastan Dimancon mi ricevis vian 
« Construction logif/ue des mots en Esper* 
unto » kaj « La Devo ». Hilate al la unua. 
mi opinias, ke la tuta Esperantistaro 
ŝuldas al vi multajn dankojn pri via 
majstra respondo al la kritikoj de S ro 
Coutliiat. Unu el la rnalfortoj de la Ks- 
peranta movado estis, ke la Esperantistoj 
mem , eĉ tiuj, kiuj plej bone u/is la 
lingvon, ne kornprenis la verajn princip- 
ojn de la lingvo. La instruoj de via libro 
estas precize tiaj. kiajn ni bezonis. 

Malgranda kritiketo : Avara tradukiĝas 

en Angla lingvo, avaricious, kaj avaricious 

devenasde la substantivo avarice. Avarulo 

en Angla lingvo estas nn avaricious mnn. 

Tial por la Angloj la radiko avar- tute 

ne enbavas la sencon de persono, sed nur 

* 

de kvalilo (ec). Geuerale la Angloj sentas 
bezonori de pli ofta uzado de sutikso -ul. 
Kkzemple, ofte ni instinkte evitas par- 
ticipajn substantivojn , preferante diri 
persono parolanta , anstataŭ parolanto, 
ĉar iii sentas, eble rnalprave. ke purolanto 
ne suliĉe esprimas hornon ; ĝi povus signifi 
lau ni parolanteco. Similan aferon mi ri- 
markis antau kelkaj tagoj en Germanujo. 
En pli ol unu Gerinana urbo la Ksper- 
antistoj (eble ne la plej spertaj) diris 
Franculo . Anglulo, ktp., kaj ankaŭ por ni 


Angloj tiuj formoj rslus pli uaturaj, ĉar 
ni diras Frenclunan, Englishrnan. Srotch • 
rnan, Dutchman. / rishman , ktp. Tial nii 
kredas, kc la de/iro de S ro Coutlrat. 
forigi •ul el multaj vortoj, devenas en 
gr.iuda mezuro de lia Kranceco, kaj ne 
estas internacie sentata. 

Kn « La Devo » vi bonege elmontras la 
iiteraturan bclecon, kiu rezultas el aplik- 
ado de la principoj klarigitaj en « /.u 
construction logKjue ». 

Mi estas certa, ke vi pardonos al mi 
kritikojn skribitaju nur en celo, ke ni al- 
venu al plej bona, plej logika, kaj plej 
internacia formo de lingvo internacia. Mia 
plej forta sento ne estas kritika, sed sento 
de adrniro kaj danko. 


Dc Prof. Boucon Annecy : 

Mi i •icevis vian studon pri Ksperanto. 
Mi plej varme vin gratnlas por la sciencu 
defendo de nia lingvo; vi estas prava en 
tio, ke vi ne malŝatas niajn kontrauulojn 
kaj eĉ ilin imitas, kiam ili estas aprob- 
indaj. Jes, ni pensis niir al la propagando, 
kiam la subitaj atakoj de la Idistoj sur- 
pri/is kaj iorn haltigis nian armeon ; fcliĉe 
via bonega respondo al iliaj kritikoj niulte 
kontribuos al la rekuraĝigo de I he/il- 
antoj. 


De S r0 J. M. \\ ardk\ (Kdinlmrgh : 

Mi tre flankas vin pro la sendo de viaj 
du libroj. FCuu multe da profito mi legis 
« l.u construction logu/ue » . kiu estas 
bonega refuto al la kritikoj d<* S ro Coi - 
tlrat kaj al la tro rigida sisterno pro- 
ponita de li. Mi ĝojos ankau.se ĝi lielpos 
kontraŭ la troofta u/ado de sufiksoj, kiam 
la rarJikvorlo ja snfiĉas. 

De Prof. Flolrnov (icnevo : 

Mi opinias vian broŝuron tre interesa, 
kaj mi kredas, ke ĝi estos iinpresfaranta 
en la diskutadoj pri Ksperanto. Ŝajnas al 
mi, ke vi faris tie verajn ellrovojn je ĉefa 
gravo. Malfeliĉe rni estas ne sufiĉe kom- 
petenta por funde prijuĝi la demandon, 
tamen rni opiuias, ke mi scias suiiĉe pri 
. ĝi, por povi konsideri vinn laboron kiel 
majstrau verkon kaj grandan paŝon antaŭen 
por Ksperanto. 

( Trad. el Franca lingvo). 

























Korespondado. 


275 


I)e S ro G. L. Browne London) : 

Mi Ire diinkas pro afabla sendo de via 
libro pri la logika konstruo de Esperanto. 
Multo el viaj diroj estas preskau sam- 
vorta kun tio, kion jam de tri kvar jaroj 
mi instruas al miaj lernanloj v ĉar mi estis 
devigata esplori la lingvon ne por batali 
kun obstinaj Kraneaj profesoroj sed por 
klarigi la lingvon al pcrsonoj nesciantaj 
la tradirian Homanan gramatikon, kiu 
regas ce diritaj profesoroj. Mi jus tra- 
dukis por S'*° \Vinkp.lmann lian librou 
« f)er Esperantismus » el la Germana ; ĉu 
eble mi povus same fari por vi Anglen el 
la Franca lingvo. 

I)e Pastro A. KicHAitnsoN (Bru- 
xelles : 

Akceptu miajn tulkorajn dankoju pro 
viaj du lastaj verkoj, kiujn mi plezurege 
legis. Mi gratulas vin pri via klera pruvp 
de la supereco de Esperanto super Ido. 

I)e S r0 Kd. Mallet Genevo) : 

Mi plej sincere dankas vin pro la verkoj 
senditaj kaj kore gralulas vin pri ili, pre- 
cipe pri la scienceco kaj klaro de via studo 
rilale al la senca valoro de la gramatikaj 
tiniĝoj, kiu, ĝis nun konfuze sentita de 
Esperantistoj, estas de vi perfekle kaj ne- 
diskuteble klarigita per severa kaj mate- 
matika logiko. Dcnove tutkorajn gratul- 
ojn. 

I)e S r0 E. Kudkm Zurilio) : 

... Unuvorte via studo en Franca liugvo 
pri la logika konstruo de la Esperantaj 
vortoj estas bonega kaj bonega scienca 
« armo » por la subtcnode nia lingvo. Mi 
bavis ĉiam la impreson, nur sentan, ke la 
logika koustruo en Ksperanto ekzistas, 
sed ke tia lingva studo povus pruvi tion, 
mi ne supozis. \ ia traduko « La Devo » 
estas nur la rekla aplikado de viaj studoj 
kaj trovas mian plenan aprobon. La sola 
grava manko en Esperanto estas la p<»z- 
eco de I espriitio kaj ĝin lau eblo kontrau- 
batali meritas plenan laŭdon. Sed unu 
peton mi volas aldoni. Ĉar la Akademio 
imr povos verŝajne rekomcndi la studon 
pur pluaj pripensoj, kaj entute ŝajuas al 
mi, ke la demando ne estas plene tra- 


esplorita, mi insiste konsilas vin fari pro- 
pagandon por via ideo, daŭrigante verki 
pluajn tradukojn. Ili multe pli influos la 
stilon. ol la teoria studo. Koncerne min. 
mi denun klopodos apliki en mia stilo 
vian akiraĵon, <les pli ĝusttempan, ĉar mi 
nun estas tradukanta Germanan verketon 
por libreldono. Grave vi lielpus viajn 
ideojn tradukigante ankaŭ vian studon en 
la Germanan lingvon, ĉar precipe lie en 
Germanlingvujo ĝi estos bonveninta. Mi 
aŭdis. ke denun vi intencas vin plene de- 
diĉi al la Akademio kaj al lingvaj studadoj 
kaj mi iiur povas vin kuraĝigi pluiri vian 
vojon kaj doni al vi mian plej sinceran 
gratulon Nenio estas al mi pli mal- 
proksima ol flatemo kaj mi esperas povi 
en la Svisa aŭtuna kunveno en Aaraŭ 
esprimi persone mian plej profundan 
dankon por la lielpo. kiun vi faris al nia 
bela Esperanto-movado. 


l)e S r0 J. Parisot (Nancy : 

Mi vin dankas kaj samtempe gratulas 
pro la du verkoj, kiujn vi bonvolis sendi 

al mi. Nuii Antido estas vera bonfaraĵo 

al ni, dum ni kunlaboradas kun S ro Evkot 
pri la vortaro en L. K. Oni nepre sin 
gvidos laŭ viaj rimarkoj en tiu ĉi laboro. 


I)e Prof. Dubois Genevoi : 

Mi kore dankasviu pro via afabla sendo; 
mi jam kun granda intereso trab*gis vian 
laboron pri la logika konstruo de la vortoj 
en Esperanto. 

(Tracl. el Franca lingvo). 
De Pastro Rust Soham) : 

Kun granda plezuro mi ricevis viajn 
du libretojn « La Devo » kaj « La cons- 
truction logicjue des mots, ktp. ». lli liavas 
por mi altan valoron, ne sole pro ilia 
enhavo, sed aukaŭ kiel cerligiloj de via 
amikeco. Mi legis ilin kun granda in- 
tereso. 


De S'° R. de Ladeveze Ham- 
burg) : 

. Pri la broŝuro rilate logikan kon- 

striiou de Esperanto, mi ĝin lcgis kun 
granda intereso . 


























276 


— 


Korespondado. 


De S r0 Ch. Vbbax Paris) : 

Mi ricevisvian « Construction logit/ue o... 
Mi komencis ĝian legadon, kiu ire in- 
teresis niin. La legado de tiu libreto 
povas naski utilajn pripensojn. 

Kvankam mi ne ĉiam samopinias kiel vi 
pri la klarigo de iaj faktoj. tamen la re- 
/ulto estas sama pri tio. kiou ni sentas, 
pripensante la formadon de la Esper- 
antaj derivaĵoj. Malfacile ja estas esprimi 
tion, kion ni konstante aplikas intuitive 
kaj senkouscie. Diskutadoj similaj je tiu, 
kiun vi faras per via libreto, espereble 
finos certigi la regulecon en uia lingvo. 

De S ro Murillo Furtaoo Porto 
Alegre : 

Mi ricevis hieraŭ viajn du bonegajn 
verkojn. Mi gratulas vin varmege pro tiuj 
eldonaĵoj, pro la « Construction logu/ue... » 
precipe, kiun mi atente tralegis, ellern- 
ante tion, kion mi nesciis ĝis tiam! Ak- 
ceptu, klera majstro, la esprinion de mia 
alta estimo. 

I)e S r0 P. Dejean Le Creusot : 

Mi ne volis danki vin pro viaj du verkoj 
antaŭ ol esti leginta ilin. Mi parolos nur 
pri la <» Construction logK/ue... »> Vi metis 
tiel en la manoj de la Esperautistoj teruran 
batalilon kontraŭ la Idistoj. Unu el la 
eraroj de S ro Coituhat, kiel vi prave 
diris, estas ke li ne vidis. ke substantivo 
senpere derivita el radiko verba kun- 
respondas ne al ago sed al rezulto de 
ago. E1 tio venas tiu sufikso •ur tiel mal- 
facile uzebla en praktiko. 

Mi jam antaŭ kelkaj monatoj skribis al 
vi pri tio kaj mi estas feliĉa esti en akordo 
kun vi. Pri sufikso - ad . ĝi certe ne plu 
havas sian sencon laŭfundamentan; ĝi pli 
ofte montras agon ol ripeto de ago. 

Vi bone parolas pri la novaj sufiksoj 
-iz kaj oz. sed ne pri sufikso -ic, kaj 
tamen mi opinias ke ĝi estas tiom utila 
kiom la du unuaj. Gi laŭ mi siguifus : 
• kiu posedas la propron plenumi la agon 
esprimitan de la vortradiko ». 

Tiuj rimarkoj ne celas malpliigi la ad- 
miron, kiuu mi sentas por via verko. pri 
kiu mi vin tre sincere gratulas. 

( Trad . el Franca lingvo}. 


De S r0 J. \Venc;er (Neuch;ilel) : 

Mi legis jam unufoje vian broŝuron pri 
la koustruo de la vortoj. De la komenco 
ĝis la fino vi uzas la skribmanieron de la 
scienco : seriozan. moderan, kaj tamen 
(irman. Tiel oni devas diskuti, sendube. 

Via (ddonajo ŝajnas al mi csti « armo » 
potencega kontraŭ la perf... idistoj kaj 
kontraŭ ilia pretendo esti la solaj. kiuj 
pritruktas la demandojn laŭ scienca vid- 
punkto. 

Mi plene konsentas kun la du prinripoj 
de neceso kaj de sufiĉo, kiun vi esprimis 
per tiel bela klaro. La apliko kiun vi 
faras de ili (precipe en la paĝoj 17-23) 
estas tre lerta kaj ĝusta. Mi bedaŭras, ke 
via rczono kondukas vin al kondamno de 
la formoj balde , kaj precipe balda , morga , 
k« f >. (ĉar la formoj baldauajn . hieraŭajn . 
ktp., estas malagrablaj) ; mi opiuias ke 
tie ĉi la uzado, pri kiu vi prave kaj kuraĝe 
diras, ke ĝi estas pli forta ol la Funda- 
mento, pravigos baldaŭ kaj malgraŭ ĉio 
formuloju kiel : ĝis balda revido , la 
baldan triumfon , ktp. pro la potenca lcĝo 
de la malplej granda penado. 

Kompense, estas tre feliĉe ke vi tute 
uature alvenas al pravigo de vortoj kiel 
virgino . malfeliĉino. 

Koncerne vian rimarkon paĝ. 20, mi 
jam de longe plendas, ke oni ne ĉiam 
skribas la vorton Esperanto per literego E. 
ĉar tie ĉi la radiko esper ne plu havas sian 
originan sencon. 

Mi bedaurus, se vi ne faros mem la 
studou pri kiu vi parolas malsupre de 
paĝo 16*. 

La ĝenerala impreso farita de via laboro 
ĉe fidelulo estas bonega kaj mi tre de- 
zirus koni la opinion de samideanoj pli 
kompetentaj ol rni. 

( Trad . el Franca lingvo). 

I)e S ro J. Mattes (Osseja : 

Mi tre dankas vin pro via tiel interesa 
verko La construction logique... Mi kre- 
das, ke la lcgado de tiu libro estos gran- 
da ĝuo por ĉiu Esperantisto iom interes- 
iĝanta je lingvaj demandoj. En ĝi mi tro- 
vis la pravigon de multaj punktoj. kiujn 
mi antaŭsentis. sed ne povis trovi. 

Escepte maloftajn negravajn punktojn. 
mi tute konsentas kun via pravigo de 








































277 


Korespondado. 


rEsperanta sistemo kaj estas granda |>ojo | 
post tiom da teorioj, precipe la fama prin- 
cipode renverseblo, trovi tian komprenon 
de I konstruo de la Esperanta lingvo. Mi 
eĉ aldonus sur p. 7'* la vorton nalurels 
post les deux principes ... suivants r/ui 
s opposent mutuellement et sont la hase 
logir/ue ... 

Miesperas, kiel tiu verko prave meritas, 
ke ĝi reenkondukos en la Esperantistan 
batalionon multajn el la malmultaj, kiuj 
ĝin forlasis por la « logikeco >» de alia sis- 
temo. 

I)e S ro Ferd. Duviahd (Paris) : 


oni devas unue meti ordon en la Eunda- 
rnento. Eble pri tio, ni ne plu akordiĝos, 
tainen ini kredas, ke ni (ine atingos inter- 
konsenton, car mi supozas, ke vi konscias, 
ke via broŝuro estos akceptata tre mal- 
varme de multaj Esperantistoj. Mi estas 
certa, ke tio ne imprcsos vin pli multe ol 
faras al mi la ekskomunikantaj leteroj, 
kiujn mi de tempo al tempo ricevas. Kaj 
tio line konvinkos vin pri la neceso, ke 
ĉiuj antaŭvidantaj amikoj de Esperanto 
kunigu siajn penadojn por progresigi la 
lingvon malgraŭ ĉiuj baroj metitaj de la 
fideluloj. 

(Trad. el Franca lingvo). 


Mi jus ricevis la interesegan broŝuron 
de Antido, redaktitan Esperante. Mi tre 
dezirus legi aukaii lian Francan broŝuron 
« La construction logn/ue >»..., kaj fari pri 
ĝi detalan recenzon en nia gazeto. 


1)0 S 


ro 



Skmis (Grenoble) : 


Mi ĝis ii ii ii povis nur rapide legi vian 
broŝnron ; sed mi ne volas atendi por v.in 
danki kaj diri kiel intercsa mi trovis ĝin. 

I io estas tre sagace elpensita. 

Mi vidis kun plezuro, ke ni akordiĝas 
pri multaj punktoj, iuteralie pri -ad kaj 
pri la trouzo de kelkaj sufiksoj. Tamen 
mi ne ŝatas la vortojn en aŭ (kiujn mi 
trovas malbelaj). Mi tion akceptas p'»r la 
prepozicioj, sed mi ne vidas kial oni ne 
tinus per e la adverbojn... 

Koncerne sulikson -//. mi jam skribis 
en Belga Sonorilo. ke oni dcvus forigi 
tiun sufikson, ĉiufoje kiam oni parolas 
pri ilo bone dilinita, ĉar oni ne povas 
aldoni -i/ al la cenloj (por ne diri pli ) da 
iloj, kies katalogou oni devos starigi en la 
lingvo internacia; tio estus groteska. 

Mi samopinias kiel vi pri la trouzo, 
kiun S ro ('olti hat faras je la suliksoj •oz 


kaj iz; sed ini bedaŭras, k(? vi ne parolis 
pri -/V. (ii estas kompare malmulte utila; 
tio estas vera ; sed ĝi estas pli utila ol - ing 
kaj er . 

Mi ankau opinias, kiel vi, ke la dilino 
de la gramatika valoro de la vortradikoj 
estas neevitebla; sed mi deziras, ke la 
klasado de la radikoj estu studota serioze 
kaj ne kun superstiĉa respekto de la Fun- 

damento. fiu laboro estos longa, sed 

ĝi estas farebla. Tainen por ĝin bone fari, 


De Prof. (i. Peano * 1 Torino : 

Mi vin dankas pro via <c Consfruction 
logif/ue en Esperanto ». kiu multe interesis 
min. Via ekzemplo paĝ. 21® fendadi = 
fendi estas apliko de la Uav of simplicity t 
(leĝo de simplo) de Jevons; vi trovos ĝin 
en miaj verketoj, kiujn mi sendas al vi. 
Viaj principoj de neceso kaj de suĥĉo 
estas tre precizaj, eĉ pli precizaj ol la 
anstalaŭaĵo proponila en la Discussiones 
de nia Academia pro interlingua (p. 95 
§ 1 »|. Se vi eniras nian socielon, vi povos 
eldoni verkojn similajn al tiu ĉi, kiun vi 
eldonis aparte kaj kiu estos malmulte 
konata. 

(Trad. el Franca lingvo). 

De Prof. Ch. Ballv (Genevo) : 

Mi deziris legi viajn du verkojn antaŭ 

A 

ol vin danki. Gis nun mi neniel konis 
Esperanton kaj mi nun komprenas kiom 
facile estas ĝin asimili, ĉar mi povis sen 
antaŭpreparo legi jam la duonon de via 
traduko. Efektive, kiel vi ĝin pruvas en 
via interesa broŝuro, logikeco kaj lleks- 
eblo estas la esencaj karakteroj de tiu 
kreajo. 

( Trad. el Franca lingvo). 
De S r0 Musciiamp /urilio : 

Permesu al mi vin danki pro via bonega 
libreto. Mi ne dubas, ke vi ricevis mult- 


1 Tiu letero havas specialan gravon pro 
tio, ke Prof. Pea.no estis membro de 

1 komitato de la Delegitaro por clekto de 

L I 


















































Korespondado. 


egon da gratuloj kaj dankoj... Mi legis 
Lcin hodiaŭ kaj kun granda plezuro ĉeestis 
vian belegan turniron kun Covtlrat- 
Bkalfho.nt ; baton post bato vi Irapis sur 
ilian kirason en kavalira maniero kaj en 
mia opinio vi ne nur faligis ilin teren sed 
vi donis la iinan ĥaton per via kompato. 
Frecipe bona estas via komparo inter la 
« renverseblo » de Ido kaj de Esperanto. 
Mi intencas detale relegi vian verkon kaj 
plene asimili ciujn viajn argumentojn, ĉar 
ili verŝajne eslns utilaj al mi por klarigi 
al aliuloj la grandan superecou de Esper- 
anto je iu aju alia vana imitajo. 

( Trad . el Angla lingvo). 

l)e S ro II. IIodleh (Geneve) : 

Mi sincere gratulas vĵn pro \ia lasta 

eldouajo « La consiruction logir/ue .». 

Tiu ĉi verko, laŭ mia opinio, plej trafe 
montras la veran derivsistemon de Esper- 
anto, eltiritan ne el pura teorio, sed el la 
lingvo mein tia, kia ĝi ekzistas. Mi ne 
dubas, ke tiu verko alportos al nia lingvo 
grandan utilon, montraute, ke gia deriv- 
ado eslas tiel logika kiel en aliaj propon- 
itaj sistemoj kaj multe pli proksima al la 
derivado de la naciaj lingvoj. 

I)e Prof. R. Lorenz Frankfurt : 

Mi ricevis vian broŝuron pri « l.u cons - 
truction logitfue des mots en Esperanlo >». 
Vi volas enkonduki reformojn en Esper- 
anton, sed vi vidos, ke ankaŭ vin Zamenhof 
ekskomunikos. kaj tiam vi cslos tute ma- 
tura veni al ni! 

|Trad. el /rfo). 

• ♦ 

Fine S ro Coutuhat, en la Aŭgusta 

numero de « 1‘rogreso ». faris re- 
cenzon <le la luoŝuro de Am ido, kiu 
siavice respondis j>er la jena letero: 

lloulgate, la 15®" de Aŭgusto ItMO. 

Al sinjoro L. Coltlkat. 

redaktisto de revuo Progreso. 

Estimata sinjoro, 

Mi dankas vin pro via analizo de mia 
broŝuro « La construclion logu/ue des mots 
en Esperanto » (librejo Kŭndig, Genevel. 


Kompreneble mi ne konsentas knn viaj 
kritikoj, sed mi ne povas postuli en via 
gazeto la lokon konvenan por respondi al 
ili detale. Tiun respondon vi trovos en la 
proksima broŝuro publikota de mi. 

Intertempe, la legantoj de Progreso 
sendube rimarkis, ke en via analizo vi ne 
plu pretendas, ke Esperanto bezonas regul- 
ojn pri derivado kaj vi ne plu neas, ke 
Esperanto posedas logikau sisteinon por 
la vortfarado; vi nur penas pruvi. ke la 
sistemo de Ido estas tiel bona aŭ pli bona 
ol tiu de Esperanto. Mi do esperas, ke la 
progresemaj Idistoj bonvolos legi mian 
! broŝuron, sc nur por konstati, ke ili ne 
| ankoraŭ konas la logikajn principoju de 
la vortfarado de la lingvo kiun ili preten- 
das plibonigi. S ro Kofman speciale (kies 
vortaron vi ankaŭ analizis en via Aŭgusta 
numero) trovos eu mia broŝuro la klarig- 
ojn, kiujn li deziras pri la vortserio krono t 
kroni, kronado ; li vidos tie pro kio subs- 
tantivo de kroni estas kronio (kaj ne krono) 
kaj ankaŭ kial kronio fariĝas kronado. 

Kion pensi nun pri la decidoj de I Ko- 
mitato ^le la Delegitaro, kiam estas iiun 
pruvita, ke je la epoko de tiuj decidoj ne 
eĉ unu membro de tiu Koraitato konis la 
logikajn principojn sur kiuj estas fondita 
la vortfarado en Espcranto. Efektive 
neniu el ili konis la principojn de neceso 
kaj de suliĉo, nek la logikan valoron de 
la fiuajoj o. a, i, e, nek la fundamentajn 
rilatojn : o = ul aŭ aj , a — ec kaj / = 
ad, nek la klasadonde la sufiksoj (sufiksoj 
gramatikaj kaj sufiksoj specialaj), nek la 
tiel gravan paralclecon de 1'Verbo kaj de 
l Adjeklivo kontraŭ la Substantivo. Taraeu 
tiu Komitato decidis reformi EsperautOu 
kaj akceptis arbitrajn regulojn de deri- 
vado, kiuj aperas nun kiel nebezonataj ! 

Tion la juristoj uoinas nova fakto kaj en 
la civilizaj laudoj tia nova fakto donas al 
la supozita kulpulo (Ksperauto) ia nepran 
rajlon postuli novan juĝon antaŭ nova 
komitato. 

Samideane via 

A.ntido. 

P. S. — Mi tre dezirus scii, kion signi- 
fas la vorto grando en Ido? mi ne povis 
trovi tiuu vorton en via Dictionnaire inter - 
national francais. 







































Ni deziras atentigi vin. ke ni liveras 
ĉiuspecajn 

Librojn, Broŝupojn, Ĵupnalojn 

k. t. |». 


ĉien je la plej moderaj prezoj. 

Nia aliĝo al la libreja centro — 
Leipzig — ebligas al ni liveri ĉion 
plej rapide & je originaj prezoj de la 
eldonejoj. 

Mendojn pli valorajn ol 3 $ ni sendos 
ĉien afrankite. 

Ni akceptas aboninendojn por ĵur- 
naloj de la tuta mondo, esperantaj & 
nacilingvaj en ĉiuj lingvoj. Speciale 
por la scienca Uteraturo ni insiste re- 
koinendas nian firnion. [ 30 | 


H. F. Adolf Thalwitzer 

Kotzschenbroda-Dresden (Germ.) 

(Fondita 1904; Juĝe registrita l ( JOS). 



THE BRITISH ESPERANTIST 

Oficiala monata organo de la [6J 

« Brita Esperantista Asocio » 


ADMINISTREJO : 

lluMum Slaliou lliiililiii()s, |.TIfi, llitjli llolborn, l,ondon\\ . C. (Angl.) 


Jare : 3 Ŝ. (1,50 18 ) 


LINGVO INTERNACIA 


ccnu #H«.W0 OE 1.1 esPEHl JTISTOJ 

A 

eliranta inter la 15. kaj la 20. <le ciu rnonato 
La plej inalnova el ciuj gazetoj Esperantistaj 

fondita en 1895 [13] 

La plej enhavoriĉa! La plej malkara ! 

in paĝoj da dense fr. (!£ 

JN 


preaita tcksto en r\ abonprezo 
plej korekta kaj I por 
jdej klasika stllo P/ unu jaro 

Por ricevi apeciiueiiou oni •enrtu unu poalan Heapoml - Kuponon 


Presa Esperanlisla Socielo, .33, rue Lacepede, Paris 


TVESPERANTOTir 

Duonmonata lnternacia gazeto ilustrata. 

La plcj ofla 1 — Granda formalo. — La plej malkara! 

Oficiala organo de 

Universala Esperanto-Asocio. [ 27 ] 


En ĉiu numero : 

Artikolo j»ri Esperantisma demando. — 
SociaVivo: infonnoj pri geografio,komerco, 
pri industrio.juro, pedagogio, aerveturado, 
ideoj kaj faktoj, k.c. — Tra la Mondo, tu- 
rismo. — Plena Kroniko pri la progresoj de 
Esperanto. — Oficialaj Informoj pri U.E.A. 
— Felietono. — Internacia Korespondado 
kaj reciproka servado. — Anoncetoj. 


Jara ahono : 1,600 — Unu numero, 60 s. 


Iĥreklor»: H. Hodler, vicprezidanlo dc I .E.A. 
Adminislrejo : iO, rne dc la llonrsc, Genevo (''visnjo). 




GHAVA 

POR 

Germanlinĝvaj Esperantistoj 

Maier-Crossen: Wasausdeutsclien 
Wortern iin Esperanto gevvorden ist? 

25 r»f. poŝtmono 3 Pf. 

Sattlers Interessante Bibliothek : 

4) \Veltsprachliclie Zeitfragen. 

7) Die Verbreitung des Esperanto. 
l(i) Kurzgefasstes Lehrbuch (25 bis 
27000). 

25) Wie Jedersclion heutedie Welt- 
sprache Esjierantorpraktisch 
verwenden kann. [29] 


Prezo de ĉiu numero, 1 O Pf., 
poŝtmono Pf. 

Esperantistaj grupoj bonvolu inter- 
rilatiĝi kun mi ju i mendoj pogrande. 

RICHARD STATTLERS VERLAG 

I.EIPZIG 























































Stampan per unu prcmo: firmon, lokou, daton, 
horon, minuton Xur unu ciferplato ! 

IVOVA ! Neniu riako, ĉar unujara garantio ! 

La horloĝradaro iras 36 horojn! 
ritlli l lk \! Ĝi devus manki cn neniu 
moderna komercejoaŭkontoro! Pezo: 175gramoj. 
Prezo : 10 $ kontraŭ mon>antaŭHendo aŭ pnŝt- 
pagoŝarĝo. Prospektoj setipage! 

Fritz MAYERHAUSER 

Dissendejo <ie pratikaj novajoj 

IIA II It IK II i:\II A I L (iii i 

(Espprantia Piilrpprono N® 43.362. x I 


^ 3 _ 

AMERIKA ESPERANTISTO 

s 

• t; w 

^ | - m 

" Tj* < 

•r : 

MONATA REVUO [10] 

Redaktita Angle & EMperante. 

C 

T * ~l — 

Administrejo : 

C zz m > . 

- ŝ ? 5 

180, FortiUh str»Pt, Chicago (111.) U. Ŝ. A. 

T " r LJ 

~ ~ z C/) 

# N 3 _J 

g 'Z - ~ 

-r ^ sr 

Jare : i #. (2& 050 s.) 

JUVELO 

Tempo. ĉio 

r la 

• | «« 
llo 

HUMANA ESPERANTISTO 

A 


A 

Oficiala ciudumonata organo 
de la Rumana Esperantista Societo. 


Jara altono : ti 
Hedakcio & Administracio: 


112 ] 


Bukaresto. ■ > str. 1. C. Bratiaim 


Abonu je 

«INTERNACIA SOCIA REVUO» 

l.a sola sociala rcvuo lnle cn Espcranto 

aperas rnonate 

Abonprczo porl 2 jaro:/,>' 0,.S4M> 
por tuta jaro : / A S' I /<00 

Ailrcso de HedaLcio A Adminlslracio : 12M | 

T. I_i. Kepplerstraat i 70 

HAG() (Nederlando). 



B ^ X X ^ > k 


INTERNACIA ILUSTRATA ESPERANTA REVUO 

Oficiala organo de Japana Esperantista Asocio. 


Jara abono: 2 ycn = 2 $. [15] 


AilreKo: Japana E^ranlislo, Vlarnniurhi, Tokio, Japanujo. 


UNIVERSALA ESPERANTO-ASOCIO 

(tJ. E. -A_.) 

U. E. A. cclas plifaciligi la ĉiusprcajn rilatojn intcr (livcrslingvanoj & krci fortikan ligilon de 
solidareco inter siaj memhroj. (ii organizas per Pisperanto diversajn intrrnaciajn servojn tuj uzeblajn 
de la personoj, kiuj vojaĝas, komercas, korespondas, rilatas kun alilingvanoj pri ĉiimpceaj fakoj. Li 
klopodas por starigi en ĉiuj lokoj konKulojn, Esperanto-Ofieejojn, kiuj helpas al la trapasantaj sarn- 
ideanoj; ĝi orgnnizas ekskuraojn, libertemfiajn koloniojn, Esp(*ranto-hotelaron, komercan servon por 
ĉiea disdonadode reklamiloj, &c. — Ĉiu mernbro ricevas membrokarton, kiu donas al li la rajton sen- 
page uzi la servojn de U.E.A. Lakotizo por 1910 estas 30 sd. — Por ĉiuj informoj sin turni al la lokaj 
i)elegitaj & Subdelegitoj aŭ al ESPERANTIO, 10, rue dc la Bourse, (iENEVO (Svis.). 

ĉiuj grupoj , kiuj ne ankoruŭ elekt/s Delegiton al IJ.K. A. estas petataj tion fari kiel ehle plej 
baldan. — ĉiuj izolaj Esperantistoj , kiuj bonvolus akcepti la taskon dc Subdclegito en sia loko, skrtbu- 
al 1/i supra adreso. [21] 


Presejo : Alb. KOndig, 4, rue du Vieux-Collegr, Ĝenevo.